શું તમને એવુ લાગે છે કે બહુજન મુદ્દા ખૂટી ગયા છે???

By Vijay Makwana  || 05 April 2020

એક પોસ્ટ પર એક દોસ્તે ટોણો માર્યો કે, મારી પાસે બહુજન મુદ્દા ખૂટી ગયા છે. મેં જવાબ આપ્યો કે, હું લખતો ન હોઉં એ તમારા માટે ચિંતા નો વિષય છે. કેમ કે જયારે એક બહુજન તરીકે હું લખતો નથી હોતો ત્યારે ફિલ્ડમાં હોઉં છું. અને ફિલ્ડમાં અમે બહુજનો બહુ ખતરનાક હોઈએ છીએ.. વચ્ચે વર્ષ ૨૦૧૭માં મેં લગભગ ૧૦ માસ નો અહીં વિરામ લીધો હતો. તે સમય નો એક મસ્ત કિસ્સો છે. તમને મઝા પડશે..

ઉનાકાંડ તમને યાદ હશે. મેં મારા સામાજિક કાર્યકર દોસ્ત નટુભાઈ ની પ્રશંસા કરેલી. સુરેન્દ્રનગરમાં લગભગ ૧૦૦ થી વધુ સામાજિક કાર્યકરો છે. બધા એકથી એક ચડિયાતા. લગભગની સાથે મારે ઘર જેવા સબંધો છે. હું એકવાર એક સિવિલ દાવો ટાઈપ કરાવી રહ્યો હતો. ત્યાં નટુભાઈ આવી ચડ્યા. મારો અને નટુભાઈ નો રોજ એકવાર તો ભેટો થાય જ..અને તેનું કારણ છે ટાઈપવાળો..મારો અને નટુભાઈનો ટાઈપવાળો એકજ છે. નટુભાઈ નિત્ય લડવાવાળો જુજારું સામાજિક કાર્યકર છે. એ ક્યારેય રજા રાખતા નથી. એમની પાસે અઢળક મુદ્દાઓ છે. લોકોની સમસ્યાઓ અને તેનું કેવી રીતે નિરાકરણ લાવવું એના હજાર આઈડિયા એમની પાસે છે. નટુભાઈ ગમે ત્યારે ટાઈપમાં આવે હું મારું કામ સાઈડ પર મૂકી દઉં છું. અને તેમને ડ્રાફટ તૈયાર કરવામાં મદદ કરી દઉં છું. તે દિવસે તેઓ રાજ્યપાલ શ્રી ને કોઈ સમસ્યા નું નિરાકરણ કરવા પત્ર લખવા આવેલા. અમે આંદોલનની ચર્ચા કરતા હતા. મેં નટુભાઈ ને તે દિવસનું તાજું અખબાર વંચાવ્યું.. એમાં એક કોર્નર પર યોગી આદિત્યનાથ ના સમાચાર હતા. જેમાં લખેલ કે ઉત્તરપ્રદેશ કુશીનગરમાં યોગી આદીત્યાનાથની વિસ્તાર મુલાકાતની યાત્રા હતી. અને કુશીનગર પ્રશાશને દલિતો ને સાબુ અને શેમ્પુ આપી ને કહ્યું કે, મુખ્યમંત્રી આવે છે. તમારે લોકોએ નાહીને આવવું મુખ્યમંત્રીને ગંદા ગોબર લોકો પસંદ નથી. મેં નટુભાઈ ને કહ્યું આ યોગી દલિતોને ન્હાવા ધોવાની સલાહ આપે છે. આનો કોઈક ઉપાય કરવો પડે નટુભાઈ! નટુભાઈ એ કહ્યું: બોલો સાહેબ ! આ યોગીના નાકમાં દમ લાવી દઈએ? એની પાસે માફી મંગાવવી જ છે? મેં કહ્યું: નટુભાઈ મારા શું ભોગ લાગ્યા છે?? અને યોગી ક્યાં મારો સગો છે?? હું શું કામ ના પાડું?? નટુભાઈ એ દિવસે ગયા.. અઠવાડિયા પછી મળ્યા.. આપણે તોડ ગોતી લીધો સાહેબ..!! યોગી માફી માંગશે.. ! એક મહિનામાં નટુભાઈ એ પોતાની જાતે ૧૨૫ કિલોનો સાબુ બનાવ્યો. સાબુ ની બનાવટ માં તથાગત બુદ્ધ ની ડાઈ બનાવી તેમની મૂર્તિ આકારનો સાબુ બનાવ્યો.. અને બીજી ૫૦૦ જેટલી સાબુ ની એવી જ મૂર્તિ સ્વરૂપની નાની નાની ગોટીઓ બનાવી..એક માસ બાદ સીધા ઉત્તરપ્રદેશ! આગોતરા આયોજન મુજબ ત્યાના લોકલ કાર્યકરો અહીં ગુજરાતથી ૩૦ જેટલા લોકો.. એમનું આયોજન હતું યોગી આદિત્યનાથ ને રૂબરૂ ૧૨૫ કિલો નો સાબુ આપવો અને કહેવાનું કે દલિતો ને નહાવાની સલાહ આપવા કરતા તમે આ તથાગત સ્વરૂપ સાબુથી નહાજો અને દલિતો પ્રત્યેની તમારી જે ગંદી માનસિકતા છે. તેને તથાગતના પ્રેરણાદાયક પવિત્ર વિચારોથી ધોઈ નાખજો..!! નટુભાઈ નું બધું કામ પરફેક્ટ હોય..!! આયોજનમાં કોઈ કચાશ ન હોય ન્યુયોર્ક ટાઈમ્સ, ગાર્ડિયન, બીબીસી, સીએનએન, ટાઈમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા. ધ હિન્દુ બધા ના પ્રતિનિધિઓ તેમને ઓળખે.. અઠવાડિયા આગાઉ તો ઉત્તરપ્રદેશના લોકલ કાર્યકરો દ્વારા લોકલ મીડિયામાં તથા આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયામાં નટુભાઈ એ પ્રચાર કરી દીધેલો. કે ગુજરાતના એક સંગઠનના કાર્યકરો યોગી ને સાબુ આપશે. પણ નટુભાઈ નો આ બાબત સંદર્ભે ગુજરાતમાં કોઈ પ્રચાર નહિ..!! નહિ તો અહીંથી જ યાત્રા અટકી જાય! આ આયોજન માટે નટુભાઈ એ તાત્કાલિક એક અલગ નામથી સંગઠન પણ કાગળ ઉપર બનાવી નાખ્યું..(આ સિક્રેટ રાખવાનો સ્પેશલ કેમિયો છે) હવે બન્યું એવું કે આખે આખો માંચડો લઇ નટુભાઈ ટ્રેન માં બેસી ગયા. બરાબર ઝાંસી સ્ટેશને પહોંચ્યા ઉત્તરપ્રદેશ પોલીસે અધવચ્ચે જ બધાને પકડી લીધા. ઝાંસીમાં જ નટુભાઈ એ ધારણા ચાલુ કર્યા. પોલીસ કોઈપણ સંજોગોમાં આગળ જવા દેવા માંગતી ન હતી. નટુભાઈ એટલે ખેલાડી માણસ! એમને તો ભાવતું હતું ને વૈદે કહ્યું જેવો ઘાટ થયો. તેમણે ઉત્તરપ્રદેશના કાર્યકરો ને કેટલીક માહિતી આપી દીધી. મીડિયા સુધી તે માહિતી પહોંચી ગઈ. અર્ધા કલાકમાં તો આખું મીડિયા ઝાંસીમાં નટુભાઈ પછી ઝાલ્યા ના રહ્યા.. યોગી ને સ્ક્રીન પર ચેલેન્જ આપી દીધી આવતીકાલે બરોબર વિધાનસભા આગળ તમને હાથોહાથ સાબુ આપીશ.. ઉત્તરપ્રદેશ ની લોકલ ચેનલવાળા લોકોએ નટુભાઈ ને સહકાર આપ્યો.. પ્રાઈમ ટાઈમ માં નટુભાઈ ચમક્યા. ઉત્તરપ્રદેશ વિધાનસભાનું સત્ર બીજા દિવસે શરુ થવાનું હતું. નટુભાઈ ઝાંસીમાં હતા લગભગ ઉત્તરપ્રદેશના ૧૦-૧૨ હજાર બહુજન લોકો એકઠા થઇ ગયા.. મોટો તાયફો થઇ ગયો. યોગીના અંગત સચિવ નટુભાઈ ને એ જ રાત્રે મળી ગયા.. કાર્યક્રમ મોકૂફ રાખવા વિનંતી કરી..પણ આ તો નટુભાઈ! કાર્યક્રમ બદલવાની ના પાડી વળતો જવાબ મોકલ્યો.. હું દેશ નો નાગરિક છું. મારા દેશના એક મોટા પ્રાંતના મુખ્યમંત્રી ને મોંઘેરી ભેટ આપવા આવ્યો છું.. હું કોઈ ગુન્હો તો નથી કરી રહ્યો.. તમે યોગીજી ને સમજાવો.. સાબુ લઇ લે..!! બીજે દિવસે યોગી આદિત્યનાથે વિધાનસભા સત્રમાં આ મુદ્દો ઉછળે નહિ ચર્ચા ન થાય તે બીક થી..પોતાના સચિવ મારફત સાબુ ભેટ સ્વીકાર્યો અને કબુલ કર્યું કે કુશીનગર પ્રશાસન ની આ ભૂલ છે. એક મુખ્યમંત્રી તરીકે હું સમાજની માફી માંગું છું. કુશીનગર પ્રશાસનના અધિકારીઓ સામે કાર્યવાહી કરવાનું વચન આપું છું..

કેટલાક ભગત ને યોગી એટલે તોપનો ગોળો એવું લાગે છે. પણ આવા તોપના ગોળાને અમે નાનકડા બહુજન કાર્યકરો બેઠા બેઠા પોતું મારી ભેજ લગાડી દઈએ છીએ.. ૨૦૧૪ થી ૨૦૨૦ સુધીમાં સાહેબ બહાદુર મંચ ઉપર સાત વખત રડ્યા છે એમાં ચાર વખત અમારા આવા નાના સામાજિક કાર્યકરો એ રડાવ્યા છે. એકવાર સાહેબે ગૌ રક્ષકોને રાત્રીના રખડતા આવારા તત્વો કહેલા! એ શબ્દો સાહેબ કઈ ઘટના ને કારણે બોલેલા તેની પણ એક વિસ્તૃત કથા છે. લોઢું ગરમ થાય ત્યારે હથોડો મારવો આ કહેવત મામુલી કહેવત છે. લોઢું ગરમ થાય ત્યાં સુધી કોણ રાહ જુએ? લોઢું હથોડાથી ટીપાવા સતત ગરમ જ રહે તેવી ટેકનીક દલિત સંગઠનો અને કાર્યકરોએ વિકસાવી છે! એ દલિતો સિવાય કોઈ જાણતું નથી! અંદોલન કેવી રીતે ચલાવવું તેને વિશાળ જન સમુહમાં કેવી રીતે તબદીલ કરવું. સંચાર માધ્યમો વિના લોકો સુધી સંદેશ કેમ પહોચાડવો. કયા મુદ્દામાં કેટલા લોકો ની જરૂર છે. કેટલાની નહિ. વાતાવરણ, પર્યાવરણ, આર્થિક શક્તિ, હેતુ..પ્રતિકુળ બાબતો તેનો અભ્યાસ કરવો..કેટલી સ્ટ્રેટેજી અપનાવવી કેટલી નહિ. ઉપરના નટુભાઈ ના આંદોલનમાં માત્ર ૨૩ વ્યક્તિઓએ હિસ્સો લીધેલો! જેમાં ઉત્તરપ્રદેશના ૯ લોકો હતા. બાકીના ઉત્તરપ્રદેશના ૧૦૦૦૦ લોકો તો મીડિયા લઇ આવેલું... ભાઈઓ! ભારતમાં સરકાર ને કોઈ આયોજન કરવું હોય કે વડાપ્રધાન કે રાષ્ટ્રપતિને ક્યાંય મુલાકાત લેવી હોય તો મહિના અગાઉ અમારા સામાજિક કાર્યકરોની રેકી કરવી પડે છે..આ લોકોના જેટલા આંદોલન હોય તેનો નિકાલ કરો. નહિ તો બધું રફેદફે કરી નાખશે! બીક બીક માં તો સાહેબની સરકાર ચાલે છે.. નથી માનતા? ફિલ્ડ માંથી બીજા કિસ્સા લઇ આવું?

~ વિજયમકવાણા

જાતિવાદીઓની સોય વારંવાર દલિત સંગઠનો પર જ કેમ અટકી જાય છે?

By Vijay Makwana  || 29 March 2020

સવર્ણ જાતિવાદી લોકો એ સર્વે કરી તપાસી ચકાસી રહ્યાં છે કે, દલિતો ના સંગઠન બસપા, બામસેફ, ભીમ આર્મી, સ્વયમ સૈનિક દળ વિગેરે આ કોરોના આપદા માં લોકો ને મદદ કરે છે કે નહિ?

મારો વળતો સવાલ દલિતોને છે.. અલ્યા તમે આ જાતિવાદી સવર્ણ દાતાઓ પર જીવન ટકાવી રહ્યાં છો? આ સર્વે કરવાવાળા જાતિવાદી માંથી કોઈ પાંચ શેર બાજરી તમારા ઘેર નાખી ગયું છે?

ભાઈ જાતિવાદી સવર્ણ! અમારી સંસ્થાઓ અમારા માટે જ કામ કરશે.. બામસેફ એ નોકરિયાત લોકોનું સંગઠન છે. તું સર્વે કર એ પહેલાં પોતાનો એક પગાર એ લોકો દાન કરી ચૂક્યા છે. હવે બીજો પગાર પણ આપશે..બસપા ની દરેક જિલ્લા ની વ્યવસ્થાપન કમિટી 21 માર્ચથી ગરીબ દલિતોના સંપર્કમાં જ છે. ભીમ આર્મી ના યુવાનો છેલ્લા એક સપ્તાહથી રાશન ફૂડ પેકેટ વહેંચી જ રહ્યાં છે. અમે માત્ર આવી આપદા સમયે જ તમારી જેમ બિલાડીના ટોપ જેમ ફૂટી નથી નીકળતા આ કામ ટેમ્પરરી નથી કરતા.. આખા વર્ષમાં માત્ર મારા જિલ્લામાં જ અમારું ઉપરની તમામ સંસ્થાઓનું નોકરિયાતો ઉદ્યોગ સાહસિકો નું 1600 લોકોનું એક સંગઠન છે જે મહિને પ્રત્યેક વ્યક્તિ 600 રૂપિયા લોક ફાળો આપી.. શિક્ષા અને રોજગાર અને કુદરતી આપદા સંગઠન ચલાવીએ છીએ. તારે ભલા માણસ સર્વે જ કરવો હોય તો એ સર્વે કર કે તું જે સવર્ણ ટ્રસ્ટ કે સંસ્થા માં કામ કરે છે.. તે વર્ષે કેટલા કરોડ બ્લેક મની વ્હાઇટ કરવા કર રાહત નો ગેરલાભ ઉઠાવે છે? કેટલા સવર્ણ અમીરો ની આ રીતે ધોળી કે કાળી આર્થિક સેવા કરે છે? ફાલતુ માં દલિતો પાછળ આટલો સમય શા માટે બરબાદ કરે છે..? 21 દિવસ મળ્યા છે મોજ થી તકિયા પર આરામ કર દલિતો પોતાનું કરી લેશે.. એમની ચિંતા ન કર..એ અમે કરી લઈશું!

- વિજય મકવાણા

વળતરના ઢોકળાં અને દલિતની જિંદગીનું મૂલ્ય

By Raju Solanki  || 25 May 2018

સલમાનખાને ફુટપાથ પર સૂતેલા ગરીબોને કચડી મારેલા. એ ગરીબોનો ન્યાય પણ ના મળ્યો, વળતર પણ ના મળ્યું. સલમાને મરનારાના કુટુંબીજનોને રૂપિયા પાંચસો કરોડ વળતર પેટે ચૂકવવા એવો આદેશ અદાલતે આપ્યો હોત તો સલ્લુની ચરબી ઉતરી ગઈ હોત.

ખરેખર તો ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં વળતરને સાંકળવાની જરૂર છે. વિકસિત દેશોમાં વળતર એટલે કે કમ્પેન્શેસનની બહુ મોટી અહેમિયત છે. એટલે જ સ્તો અમેરિકા-યુરોપની મલ્ટી નેશનલ દવા કંપનીઓ એમની ખતરનાક નવી દવાઓના અખતરા કરવા માટે ભારતને પ્રયોગભૂમિ બનાવે છે. ભારતમાં એથિક્સ કમિટી શું બલા છે એની જ કોઇને ખબર નથી. ભારતની અદાલતોને આવા કેસોમાં શું વળતર આપવું એનું જ ભાન નથી. ભારતમાં મનુષ્યની જિંદગીની કોઈ જ કિંમત નથી. આ જ કારણ છે કે યુરોપ-અમેરિકાના સંતાનો આણંદની ગરીબ માતાઓની કૂખે સરોગસીથી પેદા થાય છે. ભારતમાં ગરીબ માતાની કૂખ બટાકા-રીંગણાના ભાવથીય સસ્તી છે. અને એટલા માટે જ જે કાર્બાઇડના ઉત્પાદન પર અમેરિકામાં પ્રતિબંધ હતો તેની ફેક્ટરી ભોપાલમાં ખોલી શકાય છે, જેના ઝેરી ગેસથી એક જ રાતમાં માત્ર પાંચ મિનિટમાં પાંચ હજાર લોકો ઉંઘમાં જ મોતને શરણ થઈ જાય છે. કાર્બાઇડને ખબર હતી કે ભારતમાં જ્યારે મૃતકોના વળતરની વાત આવશે ત્યારે ચણા-મમારાના ભાવે વળતર ચૂકવવાનું છે.

એક સામાન્ય ભારતીયની જિંદગીનું કોઈ જ મૂલ્ય નથી. અને એમાં પણ દલિતની જિંદગીની શું કિંમત? દલિત એટલે ભાજી-મૂળા, મગતરું, મચ્છર. દલિત મરી જાય કે એની બહેન-દીકરી પર બળાત્કાર થાય તો આપી દો બે-પાંચ લાખ રૂપિયા. વાર્તા પૂરી. દલિતને ભાજી-મૂળ બનાવવાની પ્રક્રિયા કોંગ્રેસના રાજમાં શરૂ થઈ હતી, ભાજપના રાજમાં ચાલુ જ છે.

કેમ કે, દલિતોએ પોતે પોતાની કિંમત ઓછી આંકી છે. દલિત હત્યા પછી શોકસભામાં જાવ. શું થશે? વિપક્ષી રાજકારણીઓ હાથ જોડતા જોડતા આવે છે. ગુંજામાં બે-પાંચ લાખ લઈને આવે છે. જાહેરમાં પીડિત પરીવારને સહાયની જાહેરાત કરે છે. ફોટા પડે છે. પીડિતો બે હાથ જોડીને ઉભા રહે છે. તમે સત્તા પર હતા ત્યારે જેમના લોહી ચૂસી ચૂસીને તમે કરોડો રૂપિયા બનાવેલા, એ જ નાણાંના 0.00001 ટકો તમે દાનમાં આપીને મોટા દાતા બની ગયા. વિપક્ષના બે-ચાર ઢોકળાં. શાસકના બે-ચાર ઢોકળાં. દલિત રાજીનો રેડ. દલિતની કહાની પૂરી.

હવે તમને બે-પાંચ લાખનું વળતર સરકાર આપે છે, એ તમે ના લેવાની ધમકી આપો તો શું ફેર પડે છે? કેટલાક દોઢ ડાહ્યા પાછા એવું કહે છે કે અમે ક્રાઉડ ફન્ડથી ઉઘરાવીશું? શું કરવા ઉઘરાણા કરવાના? કોંગ્રેસ-ભાજપમાં ઓછામાં ઓછા સો દલિત નેતાઓ માત્ર ગુજરાતમાં એવા છે, જેમની પાસે સો-સો કરોડની સંપત્તિ છે. લઈ લો એમની પાસેથી. સરકાર પાસે એક કરોડ માંગો. ભાજપ-કોંગ્રેસ મળીને પણ એક કરોડ રૂપિયા આપી શકે છે. પાંચ હજાર વર્ષથી ભયાનક અસ્પૃશ્તાથી પીડાતા સમાજની વ્યક્તિનું આજે પણ એ જ કારણસર ખૂન થાય છે તો એની વિધવાને એક કરોડનું વળતર બિલકુલ ઉચિત છે. સરકાર સાવ મામૂલી વળતર આપે છે, એને ફગાવી દેવાની તમારી ધમકીનો કોઈ મતલબ નથી. તમે દુશ્મનના જ નિયમો પ્રમાણે રમો છો.

બાબાસાહેબે કહેલું કે માણસ સામાજિક રીતે મુક્ત ના હોય તો એને આર્થિક રીતે મુક્ત કરો. પૈસા બહુ મહત્વની બાબત છે. એટલે મારા વહાલા દલિતો, ભિખારીની જેમ ભલે જીવ્યા, ભિખારીની જેમ ભલે મર્યા, તમારા મરનારનું વળતર તો કરોડપતિને છાજે તેવું માંગો. તમારા કહેવાતા નેતાઓ ભિખારીની માનસિકતા ધરાવે છે. તમને ભિખારી જ બનાવશે. યાદ રાખજો.

દલિત મૃતકનું વળતર બમણું કરાવો, પાછુ આપવાની વાત ખોટી.

By Raju Solanki  || 24 May 2018

આજે ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડીયાના અહેવાલ પ્રમાણે રાજકોટના શાપર વિસ્તારમાં હત્યા કરાયેલા દલિત યુવાનના કુટુંબે વળતરના સરકારે આપેલા ચાર લાખ પાછા આપવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ નિર્ણય એમને કેટલાક લોકોએ લેવડાવ્યો છે. કારણ એવું દર્શાવવામાં આવ્યું છે કે મૃતક વાણીયાનો કેસ અ ઉના-દમનના કેસની ઝડપી કાર્યવાહી ના થાય તો વળતર પાછું આપી દેવામાં આવશે. આ કયા પ્રકારની રાજનીતિ છે? કોઇપણ પીડિતનો પરિવાર અત્યારે લાગણીના આવેગમાં ઉશ્કેરાઈને આવી કોઇપણ વાત માની શકે છે, પરંતુ તેમને મળતા વળતર સાથે કાયદાકીય પ્રક્રિયાને શા માટે સાંકળવી જોઇએ? શું ભાજપની જગ્યાએ બીજો કોઈ પક્ષ સત્તા પર હોય તો ઝડપી પ્રક્રિયા થશે એની કોઈ ગેરન્ટી છે? ગુનેગારોને સજા એ તો ન્યાયિક પ્રક્રિયાની વ્યવસ્થા સાથે સકંળાયેલી બાબત છે. અને પીડિતને મળતું વળતર એનો અધિકાર છે. આ પૈસા તો પ્રજાના છે. રૂપાણી એમના ગજવામાંથી આપતા નથી. એવું હોય તો ભાજપની સરકાર દ્વારા ધારાસભ્યોને અપાતી તમામ સવલતો વિપક્ષી સભ્યો કઈ રીતે લઈ શકે? એ વખતે એ પૈસા પ્રજાના ગણીને મજેથી ગજવામાં મૂકી શકાતા હોય તો એક પીડિત પરિવારને આ રીતે ઉશ્કેરવો તદ્દન ગેરવાજબી છે. રાજકોટના દલિતોને વિનંતી કે પીડિત પરિવારને આ બાબતમાં સમજાવે. વળતર બમણું કે ત્રણગણું કરવાની વાત કરો. પાછું આપવાની નહીં.

રાજપુતો, દલિતો, ગાય અને ગોબર

By Raju Solanki  || 28 April 2018

આજે બપોરે એક જાણીતા ગુજરાતી દૈનિકની પોર્ટલમાં કામ કરતા મીડીયાકર્મીનો મારા પર ફોન આવેલો. તેમણે મને પૂછ્યું કે, “ફલાણા દલિત નેતા અને તેમના સાથીદારે રાજપુત સમાજની માફી માંગતો વીડીયો વાયરલ થયો એના અંગે તમારે શું કહેવાનું છે?”

મેં કહ્યું કે, “હું કોઈપણ દલિત નેતાએ સોશીયલ મીડીયામાં શું કહ્યું એનો ટ્રેક રેકોર્ડ રાખતો નથી. આવા તો ઘણા વીડીયો વાયરલ થાય છે. ક્યારેક તો લોકો પોતાની અનુકૂળતાએ ફેક વીડીયો ફોરવર્ડ કરતા હોય છે. આ તો બહુ મહાન વોટ્સપ યુનિવર્સિટી છે. રહી વાત રાજપુત સમાજની. તો મારે એટલું જ કહેવું છે કે ગામડામાં દલિતોને મારનારા દરબારો પણ અંગુઠાછાપ છે અને માર ખાનારા દલિતો પણ અભણ છે. ઉનામાં દલિતોને રંજાડનારા ગૌરક્ષકો માટે કાળા અક્ષર ભેંસ બરાબર હતા અને માર ખાનારા દલિતો પણ સાવ અભણ રહ્યા. એટલે મારનારા અને માર ખાનારા બધા ભણે ગણે, વૈજ્ઞાનિક થાય અને દેશનું ભલું કરે એવું આપણે તો ઇચ્છીએ. કમનસીબે ભાજપની રૂપાણી સરકાર શિક્ષણ પાછળ પૈસા ખર્ચતી નથી. ગાય અને ગોબરની ભક્તિમાંથી ઊંચી આવતી નથી.” મારી વાત સાંભળીને મીડીયાકર્મીએ ફોન મુકી દીધો. આગળ વાત કરવાની એમને કદાચ ઇચ્છા થઈ નહીં. મારી વાત એમને ક્વોટ કરવા જેવી લાગી નહીં.

દલિત-વિદ્રોહ વટવૃક્ષ બનીને ઉગવાનો છે

By Raju Solanki  || 11 April 2018

ઘણા લોકોને એ સમજાયું નહીં કે બીજી એપ્રિલે આટલા બધા લોકો હાથમાં વાદળી ઝંડા લઇને કઈ રીતે નીકળી પડ્યા? ‘જય ભીમ’ના નારા સાથે એમણે ટ્રેનો રોકી, રસ્તા રોક્યા, પોલિસનો સામનો કર્યો, ધરપકડો વહોરી, ગુંડાઓની ગોળીઓ છાતીમાં ખાધી. કઈ રીતે થયું? આમ અચાનક? શું આ લોકો 2019માં નેહરુ ખાનદાનના યુવરાજ રાહુલ ગાંધીને વડાપ્રધાન બનાવવા નીકળ્યા હતા? ના. હરગીઝ નહીં.

આ તો એક દાવાનળ હતો, જે દાયકાઓથી ઉપખંડ જેવા એક વિશાળ દેશની સૌથી દબાયેલી કચડાયેલી પ્રજાની સામૂહિક ચેતના (collective consciousness)ની ભીતરમાં ભભૂકતો હતો. તમે સપાટી પર જે ધૂમાડો જોયો એનાથી આ દાવાનળની તીવ્રતાનો તમને લગીરે ખ્યાલ નહીં આવે.

અને જો તમે ‘આંબેડકરી ચળવળ’ નામની એક યુગપ્રવર્તક ઘટનાને જાણતા-સમજતા ના હો, તો તમને સહેજ પણ નહીં સમજાય કે છેલ્લા સો વર્ષની એક મહાન, સાતત્યપૂર્ણ, દૂરોગામી અસરો ધરાવતી ચળવળનું આ પરીણામ છે, જેમાં હજારો નિ:સ્વાર્થ, પ્રતિબદ્ધ લોકોએ પોતાનો લોહી-પસીનો રેડીને એમના સૂતેલા સમાજને જગાડવા દિવસ-રાત મહેનત કરી છે. આ એવા લોકો છે જેમના નામ તમે મીડીયાની હેડલાઇન્સમાં વાંચ્યા નથી, ટીવીની ડિબેટોમાં સાંભળ્યા નથી. એ લોકો સાચા અર્થમાં મારા, તમારા સમાજના unsung heroes છે. વીસ કરોડની વિશાળ જનસંખ્યા ધરાવતી, સમગ્ર દેશમાં પથરાયેલી અનુસૂચિત જાતિઓને એક માળામાં પરોવવા આ મહાનાયકોએ એમની જિંદગીઓ કુરબાન કરી છે.

શેખર ગુપ્તા, સાગરિકા ઘોષ, રાજદીપ સરદેસાઈ, ઉર્મિલેશ, ભાનુપ્રતાપ મહેતા જેવા મનુસ્ટ્રીમ મીડીયાના કહેવાતા પ્રબુદ્ધ (enlightened) પત્રકારો આ આંબેડકરી ચળવળને ‘સેક્યુલર, ડેમોક્રેટિક, લીબરલ, લેફ્ટ’ની પરીભાષામાં સમજવા અને સમજાવવા હાલ રીતસર તરફડીયા મારી રહ્યા છે. કેમ કે, એમના તમામ શુભાશયો છેવટે તો આવા દલિત-વિદ્રોહને કોંગ્રેસની મતપેટી સુધી જ સીમિત રાખવાની મથામણનો ભાગ છે. પણ મને કહેવા દો, આ દલિત-વિદ્રોહ ‘લેફ્ટ-રાઇટ’ના આભાસી વૈચારિક દ્વન્દ્વથી પર, કોંગ્રેસ-ભાજપના રાજકીય ધ્રુવીકરણથી દૂર દલિત-બહુજનની ભાગીદારીની નક્કર જમીન પર વટવૃક્ષ બનીને પાંગરવાનો છે.

- Raju Solanki

ક્યા સુધી છેતરાશો?

By Raju Solanki  || 21 February 2018 at 15:21 

જ્યારે જ્યારે સત્તા પરીવર્તન થાય છે ત્યારે ત્યારે રણમેદાનમાં દલિતો મોખરે હોય છે. પેશવાઓ સામેના જંગમાં હજારો મહારોએ કુરબાની આપી હતી. સત્તા પર આવ્યા પછી અંગ્રેજો મહારોની દિલેરી ભૂલી ગયા હતા.

અંગ્રેજો સામે આઝાદીનો જંગ છેડાયો, ત્યારે ચૌરીચૌરામાં સિત્તેર જાટવો ફાંસીના માંચડે લટકી ગયા. ઇતિહાસમાં એમની જાનફેસાનીની નોંધ સુદ્ધા ના લેવાઈ.ગાંધીએ દાંડીકૂચ કાઢી એમાં પણ દલિતો પણ જોડાયા. આજે એમને કોઈ યાદ કરતું નથી.

1947માં સત્તા પરીવર્તન થયું અને કોગ્રેસ સત્તા પર આવી. કોંગ્રેસે અંગ્રેજોથીય બદતર વહેવાર કર્યો દલિતો સાથે. થોડાગણા (0.001 ટકા) દલિતો સૂખી થયા અનામતના લાભો લઇને, પરંતુ બહુમત દલિતો કંગાળ જ રહ્યા.

ગુજરાતમાં ભાજપ પણ સત્તા પર આવી એમાંય બલિદાનની વેદી પર તો દલિતો જ ચડ્યા. ગોધરા કાંડમાં હજારો દલિતો જેલમાં ગયા, કોમવાદીનું લેબલ દલિતો પર મીડીયા અને સેક્યુલર બૌદ્ધિકોએ લગાવ્યું, બદનામ દલિતો થયા અને માલ મલીદા સવર્ણોએ ચાટ્યાં.

આમ, ઇતિહાસમાં વારંવાર દલિતો પરીવર્તનની રણભેરી ફૂંકે છે, મરે છે, શહીદ થાય છે, આત્મવિલોપનો કરે છે. અને જ્યારે સત્તા મળે છે ત્યારે દલિતો ફરી પાછા હાંસિયા પર ધકેલાય છે. વારંવાર દલિતો છેતરાય છે, તોય એમની આંખો ઉઘડતી નથી.

આજે સમગ્ર દેશમાં મોદી અને ભાજપ સામે અસંતોષ વધી રહ્યો છે. દલિતો બલિદાનો આપી રહ્યા છે. સવર્ણ સમાજ માલ્યા, નીરવ મોદી, કોઠારી જેવા લૂંટારાઓને પેદા કરી રહ્યો છે અને દલિતો રોહિત વેમુલા, ભાનુભાઈ વણકર જેવા શહીદોને સર્જી રહ્યો છે. કાલે મોદી સત્તા પરથી ઉતરી જશે અને ભાજપ ઘરે જશે ત્યારે શું દલિતોને સત્તામાં એમનો ન્યાયોચિત હિસ્સો મળશે? શું કોંગ્રેસ ફરી સત્તા પર આવશે તો અસમાનતામૂલક, અન્યાયી સમાજવ્યવસ્થા બદલાશે? તમારી જાતને આ સવાલ પૂછો.

નિરમાના માલિક, 234 અબજ સંપત્તિના સ્વામી કરસન પટેલના ગામમાં દલિતોએ હાય રે કરસનીયા હાય હાયના સૂત્રો કેમ પોકાર્યા?

By Raju Solanki  || 25 November 2017 at 12:57 

Forbes listed Karsan Patel’s net worth as USD $3.6 Billion. This is the story of Ruppur, Karsan Patel’s village where Dalits fought to save their burial ground and tannery.

વાંચો, નિરમાના માલિક, 234 અબજ સંપત્તિના સ્વામી કરસન પટેલના ગામમાં દલિતોએ હાય રે કરસનીયા હાય હાયના સૂત્રો કેમ પોકાર્યા?

રૂપપુર: દલિતોની હિજરતનું જીવંત પ્રસારણ

નવમી માર્ચ, 2004નો દિવસ ગુજરાતના દલિત આંદોલનમાં રૂપપુરની હિજરતના નામે લખાઈ ગયો છે. નિરાલાએ લખેલું, “વિયોગી હોગા પહલા કવિ, આહ સે નીકલા હોગા ગાન.” પણ, એક દલિત કવિ માટે તો કહેવું પડશે, “હિજરતી હોગા પહલા દલિત-કવિ, દમન સે નીકલા હોગા ગાન.” રૂપપુરના દલિતોની ચીસ કેટલી બળુકી છે એ તો આવનારો સમય જ કહેશે, પરંતુ એમની લડતમાં ખભેખભો મીલાવી લડનારા અને નજરે નિહાળનારા એક સાક્ષી તરીકે કહું છું કે જો ગુજરાતનો દલિત સમાજ રૂપપુરની લડાઈને આગળ ધપાવવામાં નિષ્ફળ જશે તો આગામી દિવસોમાં ગુજરાતનું એક એક ગામ રૂપપુર બનવાની પૂરેપુરી સંભાવના છે.

નવમી માર્ચે અમે (એટલે વાલજીભાઈ પટેલ, નગીનભાઈ પરમાર, નિમેષ શેઠ અને રાજુ સોલંકી) રૂપપુર પહોંચ્યા ત્યારે માથે સૂરજ તપતો હતો. ગામના પટેલો ભરબપોરે પણ ઘેરી નિંદરમા પોઢ્યા હોય એમ લાગતું હતું. માત્ર પંચાવન ખોરડાં ધરાવતા ચમારવાસમાં થોડી ચહલ પહલ જણાતી હતી. વાસના નાકે ચાણસ્માથી આવેલી પોલિસવાન એટેશન્સની સ્થિતિમાં ઉભી હતી. દલિત યુવાનો ઊંટગાડીઓ પર બેનરો લગાવવામાં વ્યસ્ત હતા. અમારી સાથે આવેલા ‘ડેક્કન હેરાલ્ડ’ના ગુજરાત સંવાદદાતા નંદિની ઓઝાએ બહેનોને મળવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી એટલે બહેનોએ વયોવૃદ્ધ પુરીમાને બોલાવ્યા હતા. પુરીમાને જોવાની મને પણ અદમ્ય ઇચ્છા હતી. હજી થોડાક દિવસો પહેલાં પટેલોને દલિતોની સ્મશાનભૂમિ પર બાંધકામ કરવા સામે ગુજરાત હાઇકોર્ટે મનાઈહુકમ ફરમાવ્યો અને વાલજીભાઈ પટેલની ઉપસ્થિતિમાં જે થોડીક દલિત મહિલાઓએ હાથમાં કોદાળી પાવડા લઇને પટેલોએ બનાવેલી તારની વાડ તોડીફોડીને ફેંકી દીધી હતી એ સૌની મોખરે પંચ્યાસી વર્ષના પુરીમા હતા. દલિત નારી શક્તિના જીવંત પ્રતીક સમા પુરીમા નંદીની સમક્ષ વિસ્તારપૂર્વક રૂપપુરના દલિતોની વ્યથાકથા વર્ણવતા જ હતા ને એવામાં બે દિવસો પહેલાં જ જેની પર જીવલેણ હૂમલો કરવામાં આવેલો રાવળ યુવાન ઉપસ્થિત થયો હતો. એના મેલાઘેલા શર્ટ પર લોહીના ડાઘ હતા અને જમણા હાથની પહેલી ત્રણ આંગળીઓ પર પાટા બાંધ્યા હતા. ગામનાપટેલોએ એની આંગળીઓ પર છરીઓ મારી હતી.

એવામાં ઊંટગાડીઓ પર બેનરો લાગી જતાં તમામ લોકોએ પોતપોતાનો સામાન લઇને તૈયાર થઈ જવાની બૂમો પડી હતી. દલિતો ઉતાવળે પોતપોતાના ઘરે તાળા મારીને ઊંટગાડીઓમાં બેસવા માંડ્યા હતા. દસ ઊંટગાડીઓ પર લટકતાં બેનરોના સૂત્રો ગોકુળીયું ગામ જાહેર થયેલા રૂપપુરના વંચિતોની વેદનાને એસરકારક રીતે વ્યક્ત કરતા હતા. જેમ કે, “રામજન્મભૂમિ માટે લોહી રેડાય, પણ દલિતોની સ્મશાનભૂમિ છીનવાય તો કંઈ જ ના બોલાય?”, “જુઓ સમરસતાની પોકળતા, દલિતો બન્યા છે નોંધારા” ,  “રામરાજ્યની શરૂઆત થાય છે, દલિતોની સ્મશાનભૂમિ છીનવાય છે” જેવા સૂત્રો દલિતોની હિજરતને વૈચારિક સંદર્ભ આપતા હતા. પ્રથમ ઊંટગાડી પર ‘ગોકુળીયું ગામ રૂપપુરના દલિતો અને રાવળ સમાજની હિજરતી છાવણી’ નું બેનર હતું, જે પાટણની કલેક્ટર કચેરીએ હિજરતી છાવણી માટે ખાસ તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું.

બપોરે દોઢ વાગે હિજરતી કાફલાએ પાટણ જવા માટે પ્રસ્થાન કર્યું હતું. દલિતોના 55 અને રાવળોના 30 પરિવારોએ એક અસલામત અને અનિશ્ચિત ભાવિની દિશામાં મક્કમ ડગ માંડ્યા હતા. કેટલીક ઊંટગાડીઓમાં માત્ર બહેનોને જ બેસાડવામાં આવી હતી. ચમારવાસમાંથી ગામમાં જેવી રેલી પહોંચી કે બહેનોએ સૂત્રો પોકાર્યા, ‘જઉમાની જે’, ‘વાલજીબાપાની જે’. થોડેક આગળ જઇને મેં ‘બોલો રે બોલો જય ભીમ બોલો,’ સૂત્ર બોલાવ્યું, પછી ખબર પડી કે બહેનોને સાંભળવામાં ભૂલ થઈ હતી. તેઓ ‘બોલો રે બોલો જય હિન્દ બોલો’ સૂત્ર બોલાવતા હતા. એમને જય ભીમના બદલે જય હિન્દ સંભળાયું હતું. મેં એમને ફરી જય ભીમ બોલવાનું કહ્યું અને એમણે હસતા હસતા જય ભીમ બોલવાનું શરૂ કર્યું હતું.

હિજરતીઓની કૂચ ગામ બહાર નીકળી અને ચાણસ્મા-પાટણ હાઇવે સાથે ગામને જોડતા એપ્રોચ રોડ પર આવી હતી. અહીંથી છેક હાઇવે સુધીની ગૌચરની જમીન પટેલોના ખાનગી ટ્રસ્ટને કલેક્ટરે માત્ર એક રૂપિયાના ટોકન ભાડે નવાણું વર્ષના ભાડા પટ્ટે આપી દીધી હતી. તેની સાથે દલિતોની સ્મશાનભૂમિ અને ચર્મકુંડની જમીન પણ પધરાવી દીધી હતી. જેવી આ જગ્યાએ દલિતોની કૂચ આવી કે દબાયેલો આક્રોશ લાવાની જેમ ફાટી પડ્યો હતો. ‘હાય રે કરસનીયા હાય હાય,’ ‘કરસનીયા તારું નખ્ખોદ જજો’ બોલાં બહેનોએ દલિતોની સ્મશાનભૂમિ અને વાડાની જમીનો આંચકી લેનારા ખાનગી ટ્રસ્ટના પડદા પાછળના સૂત્રધાર નિરમા કંપનીના માલિક કરસન પટેલના વિરુદ્ધમાં સૂત્રો પોકારવા માંડ્યા હતા.

(લખ્યા તારીખ 10 માર્ચ, 2004)

- Raju Solanki

લખી નાંખો દિવાલો પર....

By Raju Solanki  || 10 December 2017 at 10:49 

જાણીતા સમાજ સુધારક મહાદેવ ગોવિંદ રાનડેની સ્મૃિતમાં 1943માં ડો. આંબેડકરે ‘રાનડે, ગાંધી અને જિન્હા’ વિશે સ્મૃિત વ્યાખ્યાન આપેલું. એ વ્યાખ્યાનમાં બાબાસાહેબે કહ્યું હતું: 

“કોઈ પણ લોકતાંત્રિક પદ્ધતિની સરકારની પૂર્વશરત છે, લોકતાંત્રિક પદ્ધતિનો સમાજ. જ્યાં સુધી લોકશાહી ઢબનો સમાજ નહીં હોય ત્યાં સુધી લોકશાહીના ઔપચારિક માળખાનો કશો અર્થ નથી. રાજનીતિજ્ઞો એ વાત સમજતા નથી કે લોકતંત્ર એ કંઈ સરકાર નથી બલકે મૂળભૂતપણે એક સમાજનું સ્વરૂપ છે.”

આ દેશમાં પાંચ લાખ ગામડાઓમાં પાંચ હજાર વર્ષથી પ્રચલિત સામંતી જાતિપ્રથા ખતમ કરવામાં આવે તો જ લોકતાંત્રિક પદ્ધતિનો સમાજ રચી શકાય. આ માટે તમારે પાંચ લાખ ગામડાઓનો ભાંગીને ભૂક્કો કરી દેવો પડે. ગામડાઓ ભાંગવા એટલે ખેતીવાડી ખતમ કરવી એવો અર્થ થતો નથી. કોંગ્રેસે સંવિધાનસભામાં જે કરી શકાઈ નહોતી તે બાબત ઇન્દિરા ગાંધીના સમયમાં પંચાયતી રાજના સ્વરૂપે દાખલ કરી હતી અને જાતિપ્રથાને પ્રાણવાયુ પૂરો પાડ્યો હતો.

દલિત આંદોલનમાં જ્યાં સુધી બાબાસાહેબના અલગ વસાહતના સિદ્ધાંતનો એજન્ડા અગ્રતા ધરાવશે નહીં ત્યાં સુધી દલિતો આ દેશમાં ભટકતા રહેશે, શાસક બનવાની વાત તો દૂર.

(આત્મીય ચંદુ મહેરીયાના સમાજમિત્રમાં પ્રસિદ્ધ લેખ વાંચ્યા પછી સ્ફુરેલું)

Una-flogging: social victims and political beneficiaries

By Raju Solanki  || 10 December 2017 at 18:23

A few days back, Balubhai Sarvaiya, a victim of Una-flogging visited my home to meet me. Dr Jayanti Makadia, president Gujarat Dalit Sangathan and Govind Parmar, human rights activist and lawyer accompanied him. Balubhai told me that BJP had organised his press conference at Kamalam, but he didn’t go there. I appreciated his courage and thanked him on behalf of 47 lakh Dalits of Gujarat.



During our discussion advocate Govind Parmar said, “All accused in Una-flogging case are getting bail, because the court is not taking up hearing in time.” This is very serious question and it reveals the failure of Dalit movement. After Una atrocity, there should have been an attempt to form a panel of dedicated, sensible advocates who can provide legal assistance to all victims of caste atrocities across Gujarat. A corpus of 15 lakh could have been collected and a committee of prominent Dalit activists could have been formed. Instead, the dalit movement has been reduced to political bickering and manipulation.


I asked Balubhai about his favourite political party. He said, “Bahenji Mayavati is our goddess. She raised our issue in parliament and everybody including Rahul Gandhi and Arvind Kejarival rushed to Mota Samadhiyala. Many journalists who visited Balubhai’s home expressed surprise when they saw photo of Mayavati hanging on the wall.

Actually, Gujarati media has consciously neglected BSP after Una episode. BSP gave Gujarat bandh call and its workers stopped train in Surendranagar, but media didn’t highlight that historical act of Dalit masses. They all knew that after one year a very crucial election is coming and BSP must not be given political space. And now we can see that Congress is shamelessly taking benefit of Una-flogging.


- Raju Solanki

હિજરતી પ્રજાનો ઇતિહાસ કોણ લખશે?

By Raju Solanki  || 6 September 2017 

611 દિવસ પછી પોલિસ રક્ષણ હેઠળ પોતાના ઘરે જઇને બચ્યો ખૂચ્યો ઘરવખરીનો સામાન પેક કરતા દલિત પરીવારની આ તસવીર આવતી કાલે કોઇપણ અખબાર કે ન્યૂઝ ચેનલમાં જોવા નહીં મળે.

2015ની નાતાલની એ રાત્રે દલિત પિતા પર જીવલેણ હૂમલો કરીને દીકરીને ઘરેથી બાવડુ ઝાલીને ભગાડી જઇને લાંછિત કરવામાં આવી અને બનાવના ત્રીજા દિવસે આરોપીના મામાએ પીડિતાના ઘરે આવીને ધમકી આપી કે “તું જે સાંથણીની જમીન ખેડે છે તે મારા બાપાની છે. ફરીયાદ પાછી ખેંચી લે, નહીંતર તારું ઘર જમીનદોસ્ત કરી નાંખીશ,” ત્યારે અસહાય દલિત પરીવારે ફળફળતા નિસાસા નાંખીને માદરે વતન છોડીને હિજરત કરી હતી.

બાર બાર મહિના સુધી અમરેલીની કલેક્ટર કચેરીમાં ઉપર આભ, નીચે ધરતીની સ્થિતિમાં લાંઘણો કરતા બાવીસ જણાના પરીવારને જ્યારે સરકારે હિજરતી જાહેર કરવાનો નનૈયો ભણ્યો ત્યારે પરીવારના મોભીએ ગાંધીનગરમાં સત્યાગ્રહ છાવણીમાં ‘પ્રતિરોધ’ના નેજા નીચે અગિયાર ગામોના દલિત પીડિતો સાથે આમરણાંત ઉપવાસ આદર્યા હતા.

ગાંધીનગરમાં સત્યાગ્રહ છાવણીમાં પડાવ નાંખ્યાના બીજા જ દિવસે પાટનગરના ‘ન્યૂઝ ઇગલ’ (કે ઇગલ ન્યૂઝ?) નામના મીડીયા ગૃહની કચેરીમાંથી મારા પર ફોન આવ્યો અને સામેથી કોકે પૂછ્યું કે, “પેલા રાજુલા તાલુકાના ફલાણાં ગામના હિજરતી તમારી સાથે છે? મારે તેમની સાથે વાત કરવી છે.” મેં પીડિતાના કાકાને ફોન આપ્યો તો સામેથી પેલા ભાઈએ કહ્યું કે, “તમે ભલે ગાંધીનગર આવ્યા છો. પણ તમારાથી કશું તુટવાનું નથી. રાણીંગા (આરોપીના મામા)ના હાથ બહુ લાંબા છે.” એક દલિત પરીવાર ન્યાય માંગવા 300 કિમી દૂર રાજ્યના પાટનગરમાં આવે તો ત્યાં પણ એને વગદાર આરોપીઓના સગલાંઓના જાસા મળે છે. જો પાટનગરમાં આવી સ્થિતિ હોય તો છેક છેવાડાના ગામોમાં દલિતો કેવી અસહાયતા મહેસૂસ કરતા હશે તેની કલ્પના કરવી પણ દોહ્યલી છે.

અમારી લડતને કારણે પીડિત પરીવારનું બાબરામાં પુનસ્થાપન થયું છે. પણ તેમના જખમો હજુ રૂઝાયા નથી. આજે તેઓ પોલિસ રક્ષણ હેઠળ તેમના ગામ ગયા હતા. તેમની સાથે રાજુલાના કર્મનિષ્ઠ સાથીઓ રમેશ બાબરીયા અને કિશોર ધાખડા હતા.

પોતાના જ દેશમાં હિજરતી થનારી પ્રજાનો ઇતિહાસ લખાય તો પણ આવનારી પેઢીને પોતાના ઉત્તરદાયિત્વનું ભાન થશે. ક્યાં છે દલિત લેખકો, કવિઓ?

જાણો "ગોબરહા" શું છે.

By Raju Solanki  || 1 September 2017 at 17:40

ઉત્તરપ્રદેશના કેટલાક વિસ્તારોમાં અછૂતોને વેતન તરીકે ‘ગોબરહા’ના નામે ઓળખાતા અનાજના દાણા આપવામાં આવે છે. ગોબરહા એટલે પશુના છાણમાં રહેલા દાણા. માર્ચ કે એપ્રિલના મહિનામાં જ્યારે પાક તૈયાર થઈ જાય ત્યારે લણણી કરવામાં આવે અને પછી સૂકવીને તેને ખળામાં વેરવામાં આવે. બળદોને તેના પર ચલાવવામાં આવે. તેમની ખરીઓના દબાણથી દાણા કણસલામાંથી છૂટા પડે. બળદો ચાલતા ચાલતા કણસલાં ને ડૂંડાં ખાતા જાય. એટલું બધું ખાય કે દાણા પચાવી પણ ના શકે. બીજા દિવસે તેમના જઠરમાંથી પચ્યા વગરના દાણા છાણમાં નીકળે. આ છાણમાંથી દાણા છૂટા પાડીને અછૂતોને મહેનતાણા પેટે આપવામાં આવે છે. તેમાંથી લોટ દળાવીને અછૂતો ખાય છે.

- ડો. બાબાસાહેબ આંબેડકર ( Volume 5 , Outside the Fold)

હવે એટલું જ વિચારો કે બાબાસાહેબે આ લખ્યું ના હોત તો કયા લિબરલ, ડેમોક્રેટ, રેશનલ, પ્રોગ્રેસિવ, લેફ્ટ સવર્ણ હિન્દુએ તમારો આ ઇતિહાસ લખ્યો હોત ...



Original text Written By Dr Ambedkar  :

The wages paid to the Untouchables are either paid in cash or in corn. In parts of the Uttar Pradesh the corn was given to the Untouchables as their wages is called “Gobaraha”. “Gobaraha” means privy corn or corn contained in the dung of an animal. In the month of March or April when the crop is fully grown, reaped and dried, it is spread on the threshing floor. Bullocks are made to tread over the corn in order to take the corn out of husk by the pressure of their hooves. While treading over the corn, the bullocks swallow up the corn as well as the straw. As their intake is excessive they find it difficult to digest the corn. Next day, the same corn comes out of their stomach along with their dung. The dung is strained and the corn is separated and given to the Untouchable workmen as their wages which they convert into flour and make into bread.
( Writings and Speeches Volume 5 Page 23-24, Outside the Fold)

आंबेडकरवादी बने, मार्क्सवादी नहीं

Translated By Vishal Sonara  || 21 Aug 2017 

जीवन अनुभवो का निचोड है, वो अनुभव जो आप अपने जीवन के हर एक पडाव मे रुबरु हो रहे है. आप अपनी जिंदगी को कैसे देखते है?? 

जीवन क्या है? क्या ये वो जीवन है जो आप को और आप के समाज के लिए जरुरी है?? 

मैं एक अलग तरीके से सोचता हूं क्योंकि यह आप पर निर्भर है कि आप अपने आप को कैसा बनाते हैं.  अगर मैं कहता हूं "यह आप पर निर्भर है" का मतलब यह नहीं है कि मैं संपुर्ण जीवन जी रहा हु. 

मे उपर कही गई फिलोसोफी मे मानता हु. हम पर ऐसे आचार और विचार थोपे जा रहे है जो हमारे जीवन मे इन दिनों प्रचलित नही है. हमें इस से बाहर आना होगा और इन सब मे से हम को सीमित करने से बचना होगा. 

हमारे पास भी नेतृत्व की क्षमता है, हम भी लोगो को प्रेरीत कर सकते है और नये सिद्धांत को बना सकते है. अम्बेडकरवादी आंदोलन के अनुयायी होने के नाते, हमे इन बातो पर बारबार सोचना होगा.  

अनैतिकता, असभ्यता, गड़बड़ी, उत्पीड़न, भेदभाव ये सब सिर्फ पढने योग्य शब्द नही है. प्रत्येक शब्द का एक इतिहास है जो कि सभ्यता की शुरुआत से ही मानवता को सताता आ रहा है, जो हमें अत्याचार के खिलाफ लड़ने के लिए एक मंच बनाने पर मजबुर करता है. 

हालांकि कार्ल मार्क्स ने इसे अच्छी तरह से परिभाषित किया है परंतु हमें मार्क्स के सिद्धांत को फिर से जांचना पडेगा क्योंकि मार्क्स के समय संजोगो से हमारी समस्या काफी अलग है. 

अगर दोनो पक्ष दूषीत है तो सिर्फ परस्पर दोषारोपण ही समस्या का समाधान नही है, आपको अपने स्थान पर सही रहना बेहद आवश्यक है , जिससे हम एक आंदोलन खडा कर सके अन्यथा हमारे जीवन के अंत में हम खुद को भी माफ ना कर पायेगे और अपने आप को अभागा और दोषी पाएगे.

यह एक जोखिमी अनुभव बन जायेगा. 

कार्ल मार्क्स का सिद्धांत न तो सुविधाजनक है और न ही भारतीयों की समस्याओं का प्रभावी समाधान प्रदान करता है.

यह "जाति" की समस्या है जो युगो से हमारे भारतीय समाज को जाती की बात पर कट्टर बनाये हुए है. भारतीय संविधान के जनक डॉ भीमराव अम्बेडकर ने "बुद्ध या कार्ल मार्क्स" नामक किताब में बुद्ध और कार्ल मार्क्स के बीच तुलना करके भारत में मार्क्सवाद की उपयुक्तता पर लिखा है. 

डॉ भीमराव अम्बेडकर ने कहा है की,  "समाज, अर्थशास्त्र और राजनीति पर कार्ल मार्क्स के सिद्धांत जो सामुहिक रुप से मार्क्सवाद से जाने जाते है, वो कहता हैं कि मानव समाज वर्ग संघर्ष के माध्यम से प्रगति करती है : एक ऐसा पूंजीपती और श्रमीक वर्ग का संघर्ष जीसमे एक उत्पादन को नियंत्रित करता है और दुसरा उत्पादन के लिए श्रम प्रदान करता है.  मार्क्सने पूंजीवाद को "पूंजीपति वर्ग की तानाशाही" कहा, जो अपने लाभ के लिए धनी वर्गों द्वारा चलाया जा रहा है; और उन्होंने भविष्यवाणी की थी कि, पिछली सामाजिक आर्थिक व्यवस्था की तरह, पूंजीवाद ने आंतरिक तनाव उत्पन्न किया है, जिसके कारण एक नई सोच उत्पन्न होगी जो इस पूंजीवाद का सर्वनाश करेगी और उस के स्थान पर नई व्यवस्था लागु होगी और वो है साम्यवाद."

क्लास संघर्ष एक अलग ही मुद्दा है, भारत में जाति के आधार पर लोगों का शोषण किया गया है और किया जाता है और कम्युनिस्ट लोग जाति के सवाल पर चुप्पी साध लेते हैं क्योंकि उनके पास इस समस्या का कोई हल ही नहीं है लेकिन उन्हें पता है कि ऐसे सवाल उठाकर राजनीति में कैसे लाभ उठाया जा सकता है. यदि हम जाति की समस्या का समाधान खोजना चाह रहा है तो वो समाधान हमे डॉ अम्बेडकर द्वारा लिखित पुस्तक "THE ANNIHILATION OF CASTE" मे ही मील सकता है. डॉ अंबेडकर भारत की ईस सामाजिक बीमारियों के यथार्थ डाक्टर हैं, जिस बीमारियों के लिए मार्क्सवाद के पास कोई समाधान नहीं है.

मेरा मानना है की हमे डॉ अंबेडकर का अनुसरण करना चाहीये, मार्कसवादी बनने की कोशिश करने के बजाय आंबेडकरवादी बनना चाहीये, क्योंकी मार्क्सवाद को भारतीय समाज की बुनियादी समस्या "जातिगत भेदभाव" के बारे मे कोइ जानकारी ही नही है.

Note: Translation of Original Article by Ashish Kapoor "Be an Ambedkarite, Not a Marxist".

I have tried my best to translate it in Hindi but there may be some differences so For the better understanding on this topic original article by the author in English is final. 

મોટર સાયકલ પર ‘જય ભીમ’ લખવા બદલ દલિતના હાથ પગ તોડી નાંખ્યા

By Raju Solanki  || 17 Aug 2017

તા. 12 ઓગસ્ટ, 2017એ અમરેલી જિલ્લાના સાવરકુંડલા તાલુકાના મઢડા ગામના રમેશ મોહનભાઈ ચૌહાણના બાઇક પર ‘જય ભીમ’ લખેલું હોવાથી તેમના ગામના વિક્રમ નાજા જાંબુડા, માલુબેન નાજા જાંબુડા અને યુનુસ સંધીએ રમેશભાઈને એક પુલ પર રોક્યા હતા. તેમને કહ્યું કે ઢેડા, આ જય ભીમ લખેલું હોય તો શું થઈ જાય. રમેશભાઈએ કહ્યું કે આંબેડકર બાપા અમારા છે. તો મેં લખેલું છે.

આથી, વિક્રમ અને તેની સાથેના માણસોએ લાકડીઓ અને પાઇપોથી રમેશભાઈ પર હૂમલો કર્યો અને તેમના હાથ પગ તોડી નાંખ્યા હતા. રમેશભાઈની સાથે તેમના પિતા મોહનભાઈ પર પણ હૂમલો કરવામાં આવ્યો હતો. આ ઘટના પછી રમેશભાઈના માતા સમજુબેન અમરેલી આવવા નીકળ્યા ત્યારે રહીમ દલ નામના અન્ય માણસે કેસ પાછો ખેંચી લેવા ધમકી આપી હતી.

અગાઉ 19 ફેબ્રુઆરી 2017એ આ જ લોકોએ દલિતો પર હૂમલો કરીને છરીઓ મારી હતી. તેમની સામે એફઆઈઆર પણ થઈ હતી, જેને ક્વોશ કરાવવા તેઓ ગુજરાત હાઇકોર્ટમાં ગયા હતા અને પોલિસની બેદરકારીને લીધે છૂટા ફરતા હોવાથી બીજી વાર હૂમલો કર્યો હતો.

દલિત આગેવાનો રમેશ બાબરીયા અને કિશોર ધાખડાએ આ અંગે સ્થાનિક સ્તરે સત્તાવાળાઓ સમક્ષ રજુઆતો કરી છે. ગઈ કાલે રાત્રે મોહનભાઈએ મારી સાથે ફોન પર વાત કરી હતી. મેં તેમને આશ્વાસન આપ્યું હતું અને કહ્યું હતું કે જરૂર પડ્યે આપણે હાઇકોર્ટમાં પણ જઇશું. હાલ ડીવાયએસપી રાજેશ પરમાર સાથે મેં વાત કરી. તેમણે જણાવ્યું કે આરોપીઓ પકડાઈ ગયા છે.

गुजरात मे पिटाई से बुरी तरह घायल दलित युवक की मौत

By News Desk || 17 Aug 2017 || 09:00 PM

પ્રેસનોટ 

*વડગામ પો.સ્ટે ફસ્ટ ગુ.ર.નં. ૪૨/૨૦૧૭ ઇ.પી.કો કલમ ૩૦૨, ૩૪૨,૩૩૧, ૨૦૧, ૧૨૦(બી)  તથા એટ્રોસીટી એકટ કલમ ૩(૨) (૫)  મુજબના બનેલ દુખદ બનાવને શ્રી નીરજ કુમાર બડગૂજર પોલીસ અધિક્ષકશ્રી બનાસકાંઠા પાલનપુરનાઓએ ગંભીરતાથી લઇ તાત્કાલીક ગુનો દાખલ કરાવી એલ.સી. બી. તથા એસ.ઓ.જી.અને પરોલ ફર્લો સ્કોડની ટીમોનું ગઠન કરી તાત્કાલીક રાતોરાત ગુનાના ૭ આરોપીઓ પકડી પાડી આ ગુનાના સંબધે વાયરલ થયેલ વિડીયો આધારે ફલીત થયેલ અન્ય આરોપી મળી કુલ ૧૪ આરોપીઓને ગણતરીના સમયમાં ઝડપી પાડતી બનાસકાંઠા જિલ્લા પોલીસ*

ધટનાક્રમની વિગતો:-

         વરવાડીયા ગામના કનુભાઇ વશરામભાઇ પરમાર તે તેના કુટુંબમા થતી પીતરાઇ બહેન નામે પાયલબેન ભલાભાઇ પરમાર બન્ને જણા નાસી ગયેલ હતા અને વરવાડીયા ગામના લોકો કિરણભાઇ માંનાભાઇ પરમાર રહે. ડાલવાણા તા. વડગામવાળા ઉપર શક હોય તેઓ કીરણભાઇને શોધતા હતા અને કિરણભાઇ તા.૧૪/૮/૧૭ના સાંજના સવા છ વાગ્યાની પાલનપુર સુરત બસ વાયા વડગામ-પીલુચાથી જતી હોઇ તે બસમા પીલુચાથી કીરણભાઇ સુરત જવાનો છે તેવી ખબર આરોપી રમેશભાઇ વસાભાઇ પરમાર રહે. વરવાડીયા વાળાને પડતા તેણે વરવાડીયા ગામે આવી તેના કુટુંબના માણસોને એકઠા કરેલા અને તેઓને જણાવેલ કે કનુ અને પાયલ ભાગી ગયા છે તે બાબત ડાલવાણાનો કીરણ માનાભાઇ પરમાર જાણે છે જેથી તેને બરાબર મેથીપાક આપો તો સાચુ બોલી જશે અને હાલ તે પાલનપુર સુરત બસમા સુરત બાજુ જાય છે ત્યારબાદ તેમણે વડગામની એક પ્રાઇવેટ ગાડી ટવેરા જીપ ગાડીનં. જીજે ૦૯ એઇ ૩૩૨૫ની ભાડાથી કરેલ તે ગાડીમા (૧) રમેશભાઇ વસાભાઇ પરમાર (૨) તળશીભાઇ જીવાભાઇ પરમાર (૩) બાબુભાઇ સવાભાઇ પરમાર (૪) ઇશ્વરભાઇ ભીખાભાઇ પરમાર (૫) અશોકભાઇ વાસ્તાભાઇ પરમાર (૬) રમેશભાઇ ધરમાભાઇ પરમાર (૭) વીરાભાઇ અમરાભાઇ પરમાર (૮) અમુમીયા પહાડખાન લોહાણી (જાગીર દાર) તમામ રહેવાસી વરવાડીયા તા. વડગામવાળાઓ તા.૧૪/૮/૧૭ રાત્રે સાડા દસેક વાગ્યાના સુમારે પાલનપુર સુરત બસનો પીછો કરતા રવાના થયેલ અને સાથેના અમુમીયા પહાડખાન લોહાણીએ રસ્તામા પાલનપુર સુરત બસનો નંબર વડોદરા મુકામે તેના મિત્ર આરોપી (૯)નયનભાઇ રવાભાઇ રબારીને ફોન કરી આપી કીરણભાઇ માનાભાઇ પરમારને બસમાંથી ઉતારી મેથીપાક આપવાનું કહેલ જેથી આરોપી નયનભાઇ રબારીએ તેના મિત્રો આરોપી (૧૦) વિજયસિહ ધુડાભાઇ પઢીયાર રહે.વડોદરા (૧૧) વિષ્ણુભાઇ મફાભાઇ રબારી રહે. વસ્રાપુર અમદાવાદ (૧૨) ઉમંગભાઇ રધુભાઇ રબારી રહે ધાટલોડીયા અમદાવાદ (૧૩) મુકેશભાઇ વેરશીભાઇ રબારી રહે વસ્રાપુર અમદાવાદ (૧૪) વિશ્વાસભાઇ હવાભાઇ રબારી રહે જીનેશ્વર સોસાયટી ઘાટલોડીયા અમદાવાદનાઓની મદદથી  મકરપુરા બસ સ્ટેન્ડ પર કીરણભાઇને બસમાંથી ઉતારી આઇ માતા હોટલ ઉપર લઇ ગયેલ અને ત્યાં ઉકત નં. ૧ થી ૮ ના આરોપીઓ પહોચી જઇ કીરણભાઇ માંનાભાઇ પરમારને આરોપીઓએ નાસી ગયેલ પાયલબેન તથા કનુભાઇ કયાં છે તે બતાવ તેમ કરી કબુલાત કરાવવા માટે લાકડાના ધોકા અને ગડદાપાટુનો માર મારી ગંભીર ઇજાઓ કરેલ અને આરોપી વિજયસિહ ધુડાભાઇ પઢીયાર રહે.વડોદરાનાએ તે ઘટનાનો વિડીયો બનાવી વાયરલ કરેલ અને ગંભીર ઇજાઓના કારણે  કીરણભાઇ માંનાભાઇ પરમારનું મોત નિપજતા આ અંગે વડગામ પો.સ્ટે ફસ્ટ ગુ.ર.નં. ૪૨/૨૦૧૭ ઇ.પી.કો કલમ ૩૦૨, ૩૪૨,૩૩૧,૨૦૧,૧૨૦(બી) તથા એટ્રોસીટી એકટ કલમ ૩ (૨) (૫) મુજબનો ગુનો દાખલ થતા શ્રી નીરજ કુમાર બડગૂજર પોલીસ અધિક્ષકશ્રી બનાસકાંઠા પાલનપુરના સીધા માર્ગદર્શન હેઠળ એલ.સી. બી. પાલનપુર તથા એસ.ઓ.જી.અને પરોલ ફર્લો સ્કોડ પાલનપુરનાઓની જુદી જુદી ટીમોએ બાકીના તમામ આરોપીઓને ગણતરીના કલાકોમાં ઝડપી પાડેલ છે. આ ગુનાની ઉંડાણપૂર્વકની તપાસ શ્રી નીરજ કુમાર બડગૂજર પોલીસ અધિક્ષકશ્રી બનાસકાંઠા પાલનપુરના સીધા સુપરવિઝન હેઠળ શ્રીમતી હેતલબેન પટેલ નાયબ પોલીસ અધીક્ષક એસ.સી.એસ.ટી.પાલનપુરનાઓ કરી રહેલ છે અને પકડાયેલ તમામ આરોપીઓના પોલીસ રીમાન્ડ મેળવી ગુનાના ઘટનાક્રમનું રીકંસ્ટ્રકશન પંચનામુ કરી ક્રીમીનલ પ્રોસીઝર કોડ કલમ ૧૬૪ના નિવેદનો લેવડાવવાની તપાસ કાર્યવાહી હાથ ધરાયેલ છે.

गुजरात के बनासकांठा जिले के वडगाम तहसील के गांव वरवाडीया मे कुछ समय पहले एक प्रेमी जोडे ने प्रेम विवाह कीया था. उस विवाह के सबंध मे लडकी वालों को (जो की देसाई, रबारी समाज  OBC से तालुक रखते है)   ऐसा शक था, की इस विवाह मे डालवाणा गांव के किरणभाई मोनाभाई ने प्रेमी जोडे को भागने मे सहायता की थी. ईसी शक के आघार पर 15/08/2017 के दिन मृतक किरणभाई को सुरत जाने वाली बस में से बरोडा बस अड्डे से अगुआ कर लिया. अगुआ करने वाले बहोत लोग थे और मृतक अकेला ही था.  बाद मे उसे किसी अनजान जगह पर लेजा कर बहोत ही अमानवीय तरिको से मारा गया. मार पीट का विडीयो भी इन गुंडो ने बनाया. और खुद वाईरल भी कीया. विडीयो मे हम देख सकते है कितनी बुरी तरह से मृतक को मारा पीटा गया है और मा बहन कि गालीया भी दी गई है. मृतक किरण के परीवार मे कोई नही था और वह कोइ होटल मे वेईटर कि नौकरी कर के अपना जिवन नीर्वाह करता था. मृतक का प्रेम विवाह से कोइ सबंध नही था. प्रेम विवाह करने वाला कोइ और था और अपनी नाकामी का गुस्सा जातीय भेदभाव की वजह से किरण पर निकाला हो ऐसा मालुम पड रहा है. अभी तक की जानकारी के अनुसार पुलीस ने 14 लोगो को गिरफ्तार कीया है.

नीचे दीये गये विडीयो मे आप देख सक्ते है किस तरह से मृतक को अपमानीत और अमानवीय ढंग से पीटा गया. विडियो गुजराती मे है और उसमे अश्लील शब्द भी है तो पाठक अपनी विवेकबुद्धी का उपयोग करके हि इसे देखे.

रामनाथ कोविंद: "एक तीर से दो नीशान"

By Vishal Sonara 19/06/2017

लगता है भारत कभी भी जातीवादी राजनीती से मुक्त न हो पायेगा. हम मे से बहोत लोग चाहते है की हमारा भारत देश अब जातिवाद से मुक्त हो जाए और कही पर भी ये जाति जाति का खेल ना खेला जाए. पर लगता है राजनेता ये होने ही नही देगे.

भारत के लोग अब जाती के खेल से उब चुके है और ज्यादातर लोग अब भारत को जाती मुक्त समाज बनाने के पक्ष मे है. इस जातीवाद से देश के ज्यादातर लोग प्रभावीत है.

परंतु ये जातिवादी मानसिकता यही राजनितिक लोग फैलाते है

जब तक जातीओ मे भारत बंटता रहेगा ये लोग हम पर ऐसे ही राज करते रहेंगे.

भारतीय जनता पार्टी ने बिहार के गवर्नर रामनाथ कोविंद को राष्ट्रपति पद के लिए अपना उम्मीदवार बनाने की घोषणा से लोगो ने इस उम्मीद से अपना समर्थन कीया की चलो जातीवादी मानसीकता से उनका चयन नही कीया गया.

पर यहा पे खेल कुछ और ही था. उत्तरप्रदेश के अनुसूचित जाती के राम नाथ कोविन्द कोरी या कोली जाति से है. पर बीजेपी के गुजरात के भावनगर पश्चीम से एमएलए जीतेन्द्र सवजी भाइ वनाणी उर्फे जीतु वनाणी ने जातीवादी कार्ड खेल ही दीया. अपने ओफीशीयल फेसबुक पेज से एमएलए जी ने उनको लीख दीया "अखील भारतीय कोळी समाज के प्रमुख और ओबीसी समाज के वरिष्ट नेता".

उत्तरप्रदेश मे कोरी या कोली जाती अनुसुचीत जाते मे है और गुजरात के कोळी ओबीसी मे है ये सब को पता है. इस मे जाती देखना जरुरी भी नही था फीर भी जीतु वनाणी ने ओबीसी कार्ड खेलने के लीये बाकायदा लीख ही दीया. इस से ये बात स्पष्ट हो जाती है की नेताजी को गुजरात के अगामी चुनाव मे कोळी समाज के वोट का लाभ लेने के लीये ये सब करना पड रहा है.

वहाँ दिल्ली और पुरे भारत मे भाजपा उन्ही को दलित बताकर दलित कार्ड खेलनेमे व्यस्त है!!! 

"एक तीर से दो नीशान" वाली पोलीसी यहा पे साफ दीख रही है.

सुत्रो की माने तो ये नीतिश कुमार का आईडीया था की रामनाथ कोविंद को राष्ट्रपती बनाया जाये पर इन के नाम पर अनुसुचीत जाती और ओबीसी की राजनीती करने का आइडीया किस का है ये समज में नही आ रहा है.

भाजपा अपने चुनावी प्रचार और मीडिया मे बडे जोरो से बोलती है की हम जाती की राजनीती नही कर रहे पर उनके आचार अपने विचारो से क्यो नही मेल खा रहे है ये लोग समजने मे विफल है.

November 1929 : A case of an Untouchable school teacher in a village in Kathiawar, Gujarat

A case of an Untouchable school teacher in a village in Kathiawar, and is reported in the following letter which appeared in the Young India, a journal published by Mr. Gandhi, in its issue of 12th December 1929. It expresses the difficulties he [the letter writer] had experienced in persuading a Hindu doctor to attend to his wife, who had just delivered, and how the wife and child died for want of medical attention. The letter says:

"On the 5th of this month, a child was born to me. On the 7th, she [the letter writer's wife] fell ill and suffered from loose stools. Her vitality seemed to ebb away and her chest became inflamed. Her breathing became difficult and there was an acute pain in the ribs. I went to call a doctor--but he said he would not go to the house of a Harijan, nor was he prepared lo examine the child. Then I went to [the] Nagarseth and Garasia Darbar and pleaded [with] them to help me. The Nagarseth stood surety to the doctor for my paying his fee of two rupees. Then the doctor came, but on condition that he would examine them only outside the Harijan colony. I took my wife out of the colony along with her newly born child. Then the doctor gave his thermometer to a Muslim, he gave it to me, and I gave it to my wife and then returned it by the same process after it had been applied. It was about eight o'clock in the evening and the doctor, on looking at the thermometer in the light of a lamp, said that the patient was suffering from pneumonia. Then the doctor went away and sent the medicine. I brought some linseed from the bazaar and used it on the patient. The doctor refused to see her later, although I gave the two rupees fee. The disease is dangerous and God alone will help us.

The lamp of my life has died out. She passed away at about two o'clock this afternoon."

The name of the Untouchable school teacher is not given. So also the name of the doctor is not mentioned. This was at the request of the Untouchable teacher, who feared reprisals. The facts are indisputable.

    No explanation is necessary. The doctor, in spite of being educated, refused to apply the thermometer and treat an ailing woman in a critical condition. As a result of his refusal to treat her, the woman died. He felt no qualms of conscience in setting aside the code of conduct which is binding on his profession. The Hindu would prefer to be inhuman rather than touch an Untouchable.

( WRITINGS AND SPEECHES OF DR. AMBEDKAR English Volume 12 Page No 687 )
Download Here

(Created By Vishal Sonara)

દલિત નેતાગીરી - કલ્પના અને હકીકત : દિનેશ મકવાણા

સૌ પેહલા તો અહી મારે દલિત શબ્દ વાપરવા પડ્યા તે બદલ મિત્રોની માફી માંગુ છું. શોષિત શબ્દો બંધારણ પહેલાના છે. SC ST લાંબું થઇ જાય છે. જે દલિત શબ્દોને અર્થ છે તે આ નથી માત્ર શોષિતો માટે વ્યવહારમાં ઉચ્ચારાતો શબ્દ માનીને લેવા વિનંતી છે.

ત્રણ ચાર દિવસ પહેલા એક મિત્રએ મને કહ્યું હતું કે દલિત રાજનીતિ વિશે કઇંક લખો. તેમના થોડા પ્રશ્નો ના જવાબ આપી આગળ વધુ.

ગુજરાતમાં બામસેફ નામની સંગઠનની પ્રવુતિઓ વર્ષોથી ચાલે છે. બામસેફની રચના કરવામાં કાશીરામનો મુખ્ય ફાળો રહ્યો છે. તેમના જનઆંદોલને ખાસ કરીને ઉતર પ્રદેશના શોષિત વર્ગને જગાડવામાં સફળ થયા હતા અને બાબાના વિચારો અનુસાર સત્તા પ્રાપ્ત કરવા માટે રાજકીય પક્ષ બહુજન સમાજ પાર્ટી એટલે કે BSP ની પણ સ્થાપના કરી. પરંતુ આ વર્ગને જગાડ્યા પછી તેમને જો કોઇ ચોક્કસ દિશા ના મળે તો આ ટોળું ઇતર બિતર થઇ જાય. તેથી કાશીરામના હકારાત્મક પ્રયાસો ઉતર પ્રદેશમાં સફળ નીવડ્યા અને બીએસપીને સત્તા મળી. આ એક બહુ મોટો તમાચો હતો ભારતીય રાજકારણના ધુરંધરોને, કારણ કે સતાનું રિજર્વેશન કરાવીને આવ્યા હતા આ માન્યતા ને કાશીરામે તોડી હતી. પણ કાશીરામ જેવો શકિતશાળી નેતા આપણે બીજા રાજ્યમાં પેદા કરી શક્યા નથી તે હકીકત છે. બીજા રાજ્યો કરતા હુ માત્ર ગુજરાતને ધ્યાનમાં રાખીને વાત કરીશ. 

ગુજરાતમાં બીએસપી કરતા બામસેફ પર લોકોને વધુ ભરોસો હતો તેથી તેની પ્રવુતિ સારી હતી. પણ મીટીગો સિવાય પ્રજાની નજરમાં આવે તેવા કાર્યો બામસેફે કર્યા હોય તેમ જણાતું નથી. ભુલ હોય તો મને સુધારજો.

બીજું બામસેફ માત્ર શહેરો પુરતુ સીમિત રહ્યું. તેની સાથે સાથે દલિત પેન્થર નામનું સંગઠન ગુજરાતના અમદાવાદથી ખુબ પ્રખ્યાત થયું. નવસર્જન ટ્રસ્ટ જેના ટ્રસ્ટી  માર્ટિન મેકવાન ખુબ જ બુદ્ધિશાળી વ્યકિત છે. રાજીવ ગાંધી સાથે પણ તેમના સંબંધો સરસ હતા. ખાસ કરીને ગોલાણા હત્યાકાંડ ના આરોપીઓને સજા અપાવવામાં નવસર્જનની ભુમિકા ખુબ અસરકારક રહી છે. તદઉપરાંત ઉતર ગુજરાતમાં વણકરોના બહુ સક્રિય સંગઠનો કાર્ય કરતા હતા. મધ્ય ગુજરાત અને દક્ષિણ ગુજરાતમાં રોહિતોના સંગઠનો સામાજિક ક્ષેત્રે સક્રિય દેખાય છે. તેથી એક અનેક સંગઠનો શોષિત વર્ગના દરેક જગ્યાએ કામ કરતા હોવા છતા રોહિત વણકરનો ભેદ મટાડી શક્યા નહી અને તેને લીધે રાજ્ય લેવલનું એક મોટું સંગઠન ઉભુ થઇ શક્યુ નહી તેમ જણાય છે.

વણકરો અને રોહિતોમાં, વણકરોને સામાજિક લાભ વધુ મળ્યો હોવાથી તેમની પ્રજા ભણી ગણીને રોહિતોની સરખામણીએ ઘણી આગળ હતી. અનામત વ્યવસ્થા નો લાભ લઇને તેઓ સારી જગ્યાએ નિમણૂક પામ્યા. પણ Pay back to Society ના નિયમમાં પણ તેમણે વણકરોને જ ધ્યાનમાં રાખ્યા. રોહિતો એ પણ ધીમે ધીમે પ્રગતિ કરી છે.દક્ષિણ ગુજરાતમાંથી કેટલાય વિદ્યાર્થીઓ પરદેશ જઇને સેટલ થવામાં અગ્રેસર છે. પણ બંને બહુમતી જાતિની એક જ ખામી રહી કે તેઓ પોતામાંથી પણ એક સર્વસામાન્ય નેતા પેદા ના કરી શક્યા. એવું નથી કે પ્રયાસો નથી થયા પરંતુ તે પ્રયત્નો સટિક પરિણામ લાવી શક્યા નથી.

બીજું સામાજિક સંગઠનોમાં કેડર બેજ કાર્ય નથી. RSS એક સામાજિક સંગઠન જ છે પણ તેની કેડર વ્યવસ્થા અને શિસ્તબદ્ધતા એ નવી નેતાગીરી પુરી પાડી છે. એવું નથી કે ટાંટિયા ખેંચ પ્રવુતિ માત્ર શોષિતોમાં જ છે. દરેક જગ્યાએ ઓછા વત્તા પ્રમાણમાં છે જ પણ જ્યારે રાજકીય લાભ લેવાનો હોય ત્યારે આ ડાહી મા ના દીકરા એક થયેલા જોવા મળે છે. જ્યારે આપણે લાભ તો દુર, લડવા માટે પણ ભેગા થઇ શક્યા નથી.

મને પુછયુ નહી, મને બોલાવ્યો નહી તે અભિગમે આપણે એકબીજાનાથી દુર રાખ્યા. હુ એકલો બની બેઠેલો નેતા છુ, મારી પાસે કોઇ પદ હોય કે ના હોય તમારે મને સૌથી વધુ માન આપવું પડશે. મને જ નેતા ગણવો પડશે. આ પ્રકારની મનોવૃત્તિ થી કોઇ પણ ઠેકાણે આપણે એક પણ નેતા ઉભો કરી શક્યા નથી તે હકીકત છે.

સમય જતી શોષિત વર્ગની પેટા જાતિઓમાં એકતા જોવા મળે છે પણ કોઇ એક પ્રસંગ મા સાથે કામ કરતા જોવા મળતા નથી. જે બની બેઠેલો નેતા છે તેને ડાયસ પર જ ખુરશી જોઇએ છે. એક સંગઠનના હોદ્દેદારો પોતાના સમાજના બીજા સંગઠનોના કાર્યક્રમમાં હાજરી આપતા નથી ત્યારે નવી નેતાગીરી ઉભી કેવી રીતે થશે? આ અનુભવો અમને વડોદરામા ખાસ થયા છે.

ઉતર પ્રદેશમાં શોષિતોમાં સૌથી વધુ વસતી જાટવોની છે તેથી ત્યાં તેઓ સર્વસામાન્ય નેતા ઉભો કરી શક્યા અને ત્ને કારણે બીજી શોષિત પ્રજાએ સત્તા ખાતર સહકાર આપ્યો છે. બીજું ત્યાં વણકરો કે બુનકરો મોટે ભાગે મુસ્લિમ છે. તેથી જાટવ સાથે હરીફો નહી હોવાથી બીએસપીને સમર્થન આપ્યું. 

ગુજરાતમાં જે રોહિતો બીએસપી તરફ વળ્યા તો વણકરોએ જોઇએ તેટલો સહકાર નથી આપ્યો તે દેખાય છે. ગુજરાત ની આર્થિક રીત હવે મજબુત ગણાતા વણકર અને રોહિત વચ્ચે સમન્વય નહિવત્ હોવાથી આ પરિસ્થિતિ ઉભી થઇ છે.

વાલ્મિકી બંધુઓની નેતાગીરી એક ક્ષેત્ર પુરતી મર્યાદિત રહી. તે પણ ખાસ કરીને નગરપાલિકા કે મહાનગરપાલિકા પુરતી સીમિત રહી. તેમના કેટલાય નેતાઓની ફરિયાદ છે કે માત્ર વાલ્મિકી હોવાને કારણે કેટલીય જગ્યાએ તેમને બોલાવવામાં આવતા નહોતા કે તેમને યોગ્ય સ્થાન આપવામાં આવતુ નહોતુ. તેઓનું દરેક બાબતમાં એક જ રટણ રહેતું કે પહેલા બધા એક પ્લેટફોર્મ પર તો આવો. પણ આંતરિક ભેદભાવ ને કારણે સર્વસામાન્ય નેતા ઊભો ના કરી શક્યા. 

ગરોડા બ્રાહમણ અને દેવીપુજક જાતિઓમાં આગળ પડીને કામ કરવાની ઇચ્છા ઓછી દેખાય છે. જેને માંગીને ઘર ચલાવવાનું હોય તે નેતા ના બની શકે. તે માત્ર તેની જ્ઞાતિ પુરતા કોઇ ખાસ હેતુ માટે બની શકે પણ બીજી બાબતોમાં તે પાછળ રહે. દેવીપુજકોનુ પણ તેવું જ રહ્યું. કેટલાક કામો કેટલીક જાતિઓને વહેંચી આપ્યા છે જેના કારણે આ જાતિઓમાં એક પ્રકારની લઘુતાગ્રંથી દેખાય છે અને તેથી તેઓ એકબીજા સાથે આસાનીથી ભળી શકી નહી. જ્યારે ભળી જ ના શકો ત્યારે નેતાગીરી કેવી રીતે પેદા થાય.

હવે આ જાતિઓમાં નવી પેઢી શિક્ષિત થઇ રહી છે, સારી પોસ્ટ પર કાર્ય કરી રહી છે અને નવા વિચારો સમજી રહી છે.

પણ નવી પેઢી આમાં બાકાત થઇ રહી છે હવે વસતી વધુ હોય તો નેતાગીરી તેમને આપતા બંને પક્ષ ખચકાતા નથી. તેથી કેટલાય ગામમાં બંને પ્રજા પરસ્પર સહકારથી કાર્ય કરે છે. હવે રોહિત વણકરોનો ભેદ ભુલીને એક ગ્રુપ પર ચર્ચા કરે છે તે સારી નિશાની છે. પણ જે ખાઇ વર્ષોથી પડેલી છે તેને પુરાતા સમય તો લાગશે જ. 

પણ નવી શરુઆત કરવી પડશે જ, જો સત્તામાં આવવું હોય તો નાના મોટા સંગઠનોને એક પ્લેટફોર્મ પર લાવવા પડશે. સારુ કામ કરતા વ્યકિતઓને નેતા તરીકે સ્વીકારવા પડશે. આપણે નેતા ઘણા છે પણ જયા પ્રસંશા મળે ત્યારે સૌથી આગળ હોય છે પણ મુશ્કેલીમાં પાછળ હોય છે. 

નવી પેઢી દરેક રીતે તૈયાર થઇ રહી છે. મંઝીલ દુર છે પણ ઝડપી પ્રયત્નો પરિણામ લાવી શકે. અબ્રાહમ લિંકન પ્રમુખ બનતા પહેલા ૧૭ ચુટણી હારી ગયા હતા. 

નવી આશા સાથે, નવા સ્વપ્ના સાથે

આપ સૌને સમર્પિત

--  દિનેશ મકવાણા  (૧૯/૪/૨૦૧૭)

સહાનુભૂતિયો થી શકોરું પણ નથી મળવાનું.. - પ્રશાંત લેઉવા

આ દિયોરનું શું રોજે રોજ સવાર પડે ને દલિત પર ત્યાં અત્યાચાર થયો ને ફલાણે માર માર્યો ને અહીં ખૂન થયું......

હવે તો ગુસ્સો સામે વાળાઓ પર નહીં આપણા વાળાઓ પર આવે છે... એક કિસ્સો છેલ્લાં બે વર્ષથી નથી જોયો સાંભળ્યો કે સામેવાળાઓ ને બરાબર નો ઠમઠોર્યો હોય બોચી ઝાલી પાટા માર્યા હોય... કયા મોંઢે તમે દલિત દલિત અત્યાચાર અત્યાચાર કરી ખોટી સહાનુભૂતિ ઉઘરાવી લો છો એજ નથી સમજાઈ રહ્યું..

તમારે ખુદ ને બડઘાટી બોલાવી પડશે. સહાનુભૂતિયો થી શકોરું પણ નથી મળવાનું.. ભોજિયોભાઈ પણ ભાવ નહીં પૂછે આમ જ રોતા રહેશો તો.. કંઈક થાય એટલે અમે દલિત એટલે આવું થયું.. પણ અલ્યા તને કોણે દલિત કહ્યો ?? તું તારી જાતે મંડયું છે. શુ રોવા બેઠયું છે તને જવાબ આપતા નથી આવડતું ??? 

ઉભા થાવ કંઈક કરો લ્યા.. ૧૫-૩૦ હજાર નો મોબાઈલ રાખવા વાળા ભીમ ના છોકરાવ ૫-૧૦ હજાર નું હથિયાર પણ રાખતા સીખો.. સુરક્ષા રેહશે.. આમ રોજે રોજ ના વોટ્સએપિયા દલિત અત્યાચારના મેસેજીસ થી ઉબ આવી ગયો છું...

અશાંતવાણી: દલિત અત્યાચારના કિસ્સા અને મેસેજીસ હું વાંચતો નથી...

-- પ્રશાંત લેઉવા "અશાંત"

Facebook Post :-