સાયલાની બંધ પડેલી નાલંદા વિદ્યાલયના બાળકો નો શાળા પ્રવેશ

By Raju Solanki

Date 09 July 2017
અમદાવાદની નવનિર્માણ સ્કુલ પછી સાયલાની નાલંદા વિદ્યાલય પણ બંધ પડી. કેરીનો રસ પીધા પછી ગોટલા અને છોતરા ફેંકી દેવામાં આવે છે. શિક્ષણના વેપારીઓ એમની દુકાનો નફો થાય ત્યાં સુધી ચાલુ રાખે છે અને ખોટ થાય તો બંધ કરે છે. આવનારા દિવસોમાં ગુજરાતમાં ખાનગી શાળાઓ અમદાવાદની કાપડ મીલોની જેમ મોટા પાયે બંધ પડવાની છે એ તમારી ડાયરીમાં લખી રાખો.

મૂળ કોંઢના અને હાલ ધ્રાંગધ્રા રહેતા કિશોર મકવાણાએ મને વોટ્સપ પર બંધ પડેલી નાલંદા વિદ્યાલયના સમાચાર મોકલ્યા એટલે મેં સુરેન્દ્રનગરના સાથી વિશાલ સોનારા અને સાયલાના નીલેશ રાઠોડ સાથે આજે વાત કરીને તેમને જણાવ્યું કે બંધ પડેલી શાળામાં ત્રણ બાળકોએ આરટીઈ હેઠળ પ્રવેશ મેળવ્યો હતો અને હાલ તેમનું ભણતર જોખમમાં છે. આ બાળકો સાયલાના આંબેડકરનગરના છે, એમના વાલીઓનો તાત્કાલિક સંપર્ક કરીને સાયલા પોલિસ સ્ટેશનમાં નાલંદાના સંચાલકોની વિરુદ્ધમાં ફરિયાદ નોંધાવવાની કાર્યવાહી હાથ ધરવાની જરૂર છે.

નીલેશ રાઠોડ તૂરન્ત જ વાલીઓને જઇને મળ્યા. વાલીઓએ જણાવ્યું કે બીજી શાળામાં પ્રવેશની વ્યવસ્થા થઈ ગઈ છે.





Date 11 July 2017
સાયલાની બંધ પડેલી નાલંદા વિદ્યાલયના બાળકો દોઢ મહિનાથી ઘરે બેઠા હતા. છેવટે શાળાના સંચાલકો સામે પોલિસ ફરિયાદ કરવાની માત્ર ધમકી આપતાં જ અન્ય શાળામાં પ્રવેશ માટે સુરેન્દ્રનગરના જિલ્લા શિક્ષણાધિકારીને લેખિત આદેશ આપવાની ફરજ પડી. આરટીઈ ક્ષેત્રમાં કામ કરવા માગતા યુવાન કર્મશીલોએ આવા પરીપત્રો સાચવી રાખવા પડશે. આવનારા દિવસોમાં ખાનગી શિક્ષણનો વેપલો કરતા વેપારી સંચાલકો રાતોરાત એમની શિક્ષણની દુકાનોને તાળા મારીને ભાગી જાય ત્યારે ગરીબ બાળકોના શિક્ષણના અધિકારોની હિફાજત માટે તાત્કાલિક નજીકના પોલિસ સ્ટેશનમાં ફરિયાદ નોંધાવવી પડશે.

Facebook Post : 

માઇનોરિટી દરજ્જો અને માઇનોરિટી ટ્રસ્ટનો ફરક શું છે?

By Raju Solanki  || Written on 25 June 2018

અમદાવાદના અસારવા વિસ્તારમાં બાબુ જગજીવનરામ બ્રિજના એક છેડે ઇદગા સર્કલ છે. બીજા છેડે જ્યુબીલી બ્લોક્સ (અગાઉની પારસીની ચાલી) છે. તેની બરોબર સામે બ્રિજની નીચે પ્રેરક વિદ્યાલય નામની ખાનગી, નોન-ગ્રાન્ટેડ શાળા છે. શાળાના સંચાલક આરટીઈ હેઠળ એક બાળકને પ્રવેશ આપતા નહોતા એવી વાલીએ ફરિયાદ કરતાં એડવોકેટ મિત્રો નરેન્દ્ર સોલંકી અને પ્રતીક સોલંકી સાથે મેં શાળાની મુલાકાત લીધી. સ્કુલનું નામ પહેલીવાર સાંભળ્યું. શિક્ષણના ખાનગીકરણના જોરદાર પવનમાં કેવા કેવા ખૂણા ખાંચરામાં વેપારી વૃત્તિના લોકોએ ખાનગી શાળાઓ ઉભી કરી દીધી છે.

સ્કુલના માલિક પંજાબી હિન્દુ છે. વાલી પર ચીડાયેલા. મોટે મોટેથી બોલતા જાય, “તમને કહ્યું તો ખરું કે તમે વિદ્યાર્થીના પિતાનું પાન કાર્ડ, પગારની સ્લિપ લેતા આવો. પ્રવેશ આપી દઇશ. એના બદલે તમે તો ધારાસભ્ય પ્રમોદ પરમારને ફોન કર્યો. ઓલાને ફોન કર્યો અને પોલાને ફોન કર્યો.” સ્કુલના માલિક એટલે ઘાંટા પાડવાનો તો મને જ હક્ક છે, એવી મગરૂબી એમના ચહેરા પર ડોકાતી હતી. નેવુ કિલો વજન. લગભગ સાઇઠ ઇંચની કમર. આ માણસ શાળાના સંચાલક કરતા વધારે તો ચણા-મમરા વેચતા ભાડભૂંજિયા જેવો લાગતો હતો.

મેં એમને શાંતિથી સમજાવ્યા. કાયદાની જોગવાઈઓની વાત કરી એટલે એમણે કહ્યું, “મારી સ્કુલ માઇનોરિટી સ્કુલ છે, તોય મેં માનવતાને ખાતર આરટીઈમાં એડમિશન આપ્યા છે.” મેં એમને માઇનોરિટી ટ્રસ્ટ અને માઇનોટરિટી દરજ્જા વચ્ચેનો ફરક સમજાવ્યો. કોઈ શાળાના ટ્રસ્ટમાં ચોક્કસ માઇનોરિટીના લોકો હોય એટલે તે માઇનોરિટી થઈ જતી નથી. એ સ્કુલે ગાંધીનગર શિક્ષણ વિભાગમાં લઘુમતી દરજ્જા માટે અરજી કરવી પડે છે. અને યોગ્ય ચકાસણી પછી સરકાર એ સ્કુલને માઇનોરિટીનું સ્ટેટસ ગ્રાન્ટ કરતો ખાસ પરિપત્ર બહાર પાડે છે. આ પરિપત્ર તમામ જિલ્લાના શિક્ષણાધિકારીઓને પહોંચતો હોય છે. એટલે જિલ્લામાં કેટલી શાળાઓ લઘુમતી દરજ્જો ધરાવે છે એની ડીઈઓને જાણ હોય જ. અને એવી શાળાને આરટીઈના ક્વૉટામાંથી બાકાત રાખી છે એટલે ડીઈઓ ત્યાં બાળકો મોકલે જ નહીં. મોકલે તો એની ફરજ ચૂક્યો છે એમ જ કહેવાય.

મારી વાત સાંભળીને એમની બોબડી બંધ થઈ ગઈ.

બીજા દિવસે વાલીનો ફોન આવ્યો કે બાળકને શાળામાં પ્રવેશ આપી દીધો છે.

તમે મારા દીકરા માટે એક મૌલવી જેવું કામ કર્યું છે

By Raju Solanki  || Written on 24 June 2018

બે વર્ષ પહેલાં રચના સ્કુલે કાઢી મુકેલા 11 બાળકોમાં એક બાળક અસ્લમ અંસારીનું પણ હતું. સ્કુલનો રૂ. 4,60,000 દંડ થયો અને સ્કુલ હાઇકોર્ટમાં દંડ માફ કરાવવા દોડી ત્યારે વાલીઓ પણ પક્ષકાર બન્યા, એ કેસમાં છ મહિના સુધી દર મુદતમાં નિયમિતપણે અસ્લમ અંસારી કોઇપણ બહાનું કાઢ્યા વિના હાજર રહેતા હતા.

મૂળ ઉત્તર પ્રદેશના ઇટાવાના વતની. અમદાવાદમાં એમના પિતા સ્થાયી થયા હતા. જાતે જુલાહા એટલે વણકરી તો એમની રગ રગમાં. રેડીમેડ ગારમેન્ટનું એકમ ઉભું કરેલું અને એમના પાંચ ભાઈઓ એમાં જ જોતરાયેલા. જે દિવસે હાઇકોર્ટના આદેશથી એમના દીકરાને આરટીઈમાં ફરી પ્રવેશ મળ્યો, એના બીજા દિવસે એમના હાથે બનાવેલા રેડીમેડ પેન્ટ-શર્ટની જોડી બોક્સમાં પેક કરીને મારા ઘરે આવેલા.

મેં કહ્યું, “આવું કંઈ આપવાની તમારે જરૂર નથી.”

એમણે કહ્યું, “અમે લોકો અમારા મૌલવીને કોઈ વસ્તુની ભેટ આપીએ છીએ. એને ‘અતીયા’ કહીએ છીએ. તમે મારા દીકરા માટે એક મૌલવી જેવું કામ કર્યું છે.”

અસ્લમ અંસારીના શબ્દો સાંભળીને મને કેવી લાગણી થઈ? હું શબ્દોમાં નહીં વર્ણવી શકું. એટલું કહીશ કે એ રાત્રે મને સરસ ઉંઘ આવેલી.

(આજે જમાતે ઇસ્લામીના ‘ઇદ મિલન’ના કાર્યક્રમમાં આપેલા વક્તવ્યમાંથી)

Facebook Post :

રચના સ્કુલે ફગાવી દીધેલા બાળકોને આરટીઈમાં પ્રવેશ ફાળવાયો

By Raju Solanki  || Written on 18 June 2018

બે વર્ષ પહેલાં આરટીઈના 25 ટકા ક્વૉટાનું ધરાર ઉલ્લંઘન કરીને 11 બાળકોને શાળામાંથી હાંકી કાઢનારી સીબીએસઈની રચના સ્કુલની તાનાશાહી સામે આપણે કપરી લડત આપી હતી, સ્કુલનો રૂ. 4,60,000 દંડ કરાવેલો અને અદાલતમાં પણ તેને શિકસ્ત આપેલી. આ વર્ષે અમદાવાદના ડીઈઓએ પ્રવેશપાત્ર વિદ્યાર્થીઓની યાદી મોકલી તો એને પણ ઉદ્યોગપતિ લાલભાઈ જૂથની શાળાના મનસ્વી સંચાલકોએ ફગાવી દીધેલી. આ બાળકોના વાલીઓ રચના સ્કુલના વારંવાર ધક્કા ખાઈને કંટાળી ગયેલા. તેઓ મારા સંપર્કમાં હતા. મેં એમને કહેલું કે રચનાની નાણાકીય-રાજકીય તાકાત એવી છે કે સરકાર પણ એની આગળ પૂંછડી પટપટાવે છે. આપણે લડત આપવી પડશે.

ગત તેરમીએ ડીઈઓને સામૂહિક આવેદનપત્ર આપવા ગયા તેમાં રચનાના વાલીઓ પણ હતા. આજે વાલીઓએ ફોન પર જણાવ્યું કે તેમને પણ અન્ય શાળાઓ ફાળવવામાં આવી છે. અગાઉ આપણી લડતને કારણે કેન્દ્રીય વિદ્યાલયોમાં રીજેક્ટ થયેલા બાળકોને પણ શાળાઓ ફાળવાઈ ગઈ છે. ઉસ્માનપુરાની વિદ્યાનગર શાળામાં પ્રવેશ મેળવનારા બાળકના વાલીએ મને ફોન કરીને મારો આભાર માન્યો. મેં કહ્યું, મારો આભાર માનશો નહીં, આવી બીજી લડતમાં સાથે આવજો.

ખાનગી શાળાઓના સંચાલકો અને દારૂના અડ્ડાવાળા

By Raju Solanki  || Written on 21 June 2018

“એક જ સ્કુલમાં તમારા ત્રણ બાળકો ભણતા હોય તો એકની ફી માફી. એવો કોઈ નિયમ છે આરટીઈમાં?”

“ના. કેમ?”

“અમારા વિસ્તારની સ્કુલો આવું કરે છે.”

“શોપિંગ મૉલમાં બે શર્ટ ખરીદો તો એક ફ્રી નથી આપતા? હવે આ વેપારીકરણ શિક્ષણમાં શરૂ થયું છે.”

પૌત્ર અંશની અરજીની ઝેરોક્સ આપવા મારા ઘરે આવેલા રમણભાઈ પરમારે જ્યારે મને આ વાત કરી ત્યારે મારા મોંઢેથી પહેલા તો “ના હોય”નો ઉદગાર નીકળી ગયો, પરંતુ ગુજરાતમાં જે રીતે શિક્ષણની અધોગતિ થઈ રહી છે, તેવી સ્થિતિમાં આવી અવનવી સ્કીમોની આવનારા દિવસોમાં મોટા પાયે જાહેરાતો થવાની પૂરેપુરી વકી છે.

રમણદાદા સાથે વાત કરી ને હું ચાલીસ વર્ષ પહેલાના અમદાવાદમાં જતો રહ્યો. જ્યુપીટર, રૂસ્તમ જહાંગીર જેવી મિલોમાં કામ કરીને છેવટે રોહિત મિલમાં પાંત્રીસ વર્ષ ફીટર તરીકે નોકરી કરનારા રમણદાદા હાલ સિત્તેર વર્ષના છે. કૃષ્ણનગરની અંકુર સોસાયટીમાં ટેનામેન્ટ બનાવનારા રમણદાદાએ અમદાવાદની એક વેળાની કાપડ મિલોની જાહોજલાલી જોઈ છે, એટલે હાલની સ્થિતિ પર નિસાસો નાંખતા કહે છે, “હવે તો મશિને મશિને કેમેરા. મૂતરવા જાવ તો ત્યાં પણ કેમેરો. કેન્ટિનમાં ચા પીવા જાવ તો ત્યાં પણ કેમેરો. પગાર રૂપિયા રોજનો ચારસો અને એ પણ કોન્ટ્રાક્ટ પર. કાયમીના કોઈ લાભ નહીં.”

મૂળ સૈજપુર ગામના વતની રમણદાદાનું પરગણું છે દસકોશી. એમનું નવું ઘર જૂના મહોલ્લાથી થોડુંક જ દૂર છે. મહોલ્લામાં છેલ્લા એક વર્ષમાં પાંચ યુવાનો દારૂના વ્યસનને લીધે મરી ગયા એનો અફસોસ વ્યક્ત કરતા એમણે કહ્યું કે, “હવે દારૂના અડ્ડાવાળા એમના ગ્રાહકનો વીમો ઉતરાવે છે અને પછી એને પુષ્કળ દારુ પીવડાવે છે. પેલો મરી જાય એટલે એનો વીમો પોતે લઈ લે છે.” મારા માટે આ તદ્દન નવી વાત હતી. ખાનગી શાળાઓના સંચાલકો અને દારૂના અડ્ડાવાળાઓ આટલા સર્જનાત્મક થઈ ગયા છે અને આપણે સાવ ડોબાના ડોબા રહી ગયા.

બેટીપઢાવો, બેટી બચાવો સૂત્ર કોના માટે?

By Raju Solanki  || Written on 20 June 2018

એક દેવીપૂજક પરીવાર આજે મારા ઘરે આવ્યો. મેં એમની સાથે વાતો કરી. તેમના દિલમાં પોતાના સંતાનોને ભણાવવાની કેવી તાલાવેલી છે એની મને ખબર પડી. પિતા રાજેશ પટણી છૂટક મજુરી કરે છે. તડકામાં રખડી રખડીને એનો ચહેરો કાળોમેશ થઈ ગયો છે. સૂકલકડી બાંધાની ને માંડ ચાલીસ કિલો વજનની જણાતી માતા અરુણા અગરબત્તીનો વેપાર કરે છે. શેર લાવીને શેર ખાય છે. એમની દીકરી આરુષીને આ વર્ષે આરટીઈ એક્ટ હેઠળ 25 ટકા ક્વૉટામાં બાપુનગરના સર્વોદય વિદ્યાલયમાં પ્રવેશ મળ્યો હતો. 

હવે તેમણે ઘર બદલ્યું છે. તેઓ મેઘાણીનગરમાં શાંતિનગરની ચાલીમાં રહેવા આવ્યા છે. શાળા ટ્રાંસફર માટે છેલ્લા એક પંદર દિવસમાં એમણે વસ્ત્રાપુરની ડીઈઓ કચેરીમાં વારંવાર ધક્કા ખાધા, પણ કોઈ સાંભળે જ નહીં. ગત તેરમીએ આપણે સામૂહિક અરજીઓ આપવાનો કાર્યક્રમ રાખ્યો અને એમની અરજી સ્વીકારાઈ. આજે એની ઝેરોક્સ કોપી આપવા મારું ઘર શોધતા શોધતા આવ્યા. મેં બેસવા ખુરશી આપી, પણ અરુણાબેન નીચે ભોંય પર જ બેસી ગયા. 

આ એક સાવ સામાન્ય, નગણ્ય, ક્ષુલ્લક મુદ્દો છે. મોટાભાગના લોકોને આમાં લગીરે રસ નહીં પડે. પણ એક દેવીપૂજક દંપતિ માટે અત્યારે આ અત્યંત ગંભીર સવાલ છે. અરુણાબેન કહેતા હતા કે આરુષી રોજ રઢ પકડે છે, સ્કુલે જવાની. એને ભણવાની બહુ ઇચ્છા છે. ડીઈઓ કચેરીમાં કોઈ સાંભળતું નથી. મેં કહ્યું, તમારું કામ થશે જ, ડીઈઓ કચેરીનો કાન પકડીને આપણે આ કામ કરાવીશું. 

એક દેવીપૂજક દીકરીના ભણતરનો સવાલ છે.

“બેટી પઢાવો, બેટી બચાવો,” સૂત્ર શું ગ્લોબલ ગુજરાતી, એનઆરઆઈ, એનઆરજી માટે છે? ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડીયાના વાચકો માટે જ છે? દેવીપૂજકને નથી લાગુ પડતું? 

રૂપાણી સાંભળો છો?

Facebook Post :-

આખુ વર્ષ ચાલે એટલી ઉર્જા મળે

By Raju Solanki  || 16 April 2018

ગુજરાતના આંબેડકરી આંદોલનના તેમ જ ભૂમિ આંદોલનના ઇતિહાસમાં નરોડા રોડ પર આવેલા અમદુપુરાનું ઔતિહાસિક મહત્વ છે. 1960ની 18મી ઓગસ્ટે બરોબર બપોરે 11 વાગે અમદુપુરાના ચોકમાં વાદળી ટોપીઓનું વાદળ છવાઈ ગયું હતું. રીપબ્લિકન પક્ષના હજારો કાર્યકરો હાથમાં વાદળી ઝંડા સાથે, માથે વાદળી ટોપીઓ પહેરીને, ઉઘાડા પગે ‘ડો. બાબાસાહેબ આઁબેડકર અમર રહો’, ‘નહીં રૂકેગા, નહીં રૂકેગા ભૂમિહીનોં કા મોર્ચા નહીં રૂકેગા’ જેવા નારાઓ સાથે તે વખતની ગુજરાત વિધાનસભા (હાલની સિવિલ હોસ્પિટલ)ને ઘેરો ઘાલવા નીકળી પડ્યા હતા.

ત્યારે ગુજરાતમાં નરેન્દ્ર મોદીનેય શરમાવે એવી તુમાખી ધરાવતા, તોછડા મુખ્યપ્રધાન કોંગ્રેસના જીવરાજ મહેતા હતા, જેમણે આ આંદોલનના એક મહિના પહેલા આવેદનપત્ર આપવા આવેલા રીપબ્લિકન પક્ષના પ્રતિનિધિમંડળ સામે બાબાસાહેબ વિષે અસભ્ય ઉચ્ચારણો કરેલા. પરીણામે વીફરેલા દલિતોએ ઇતિહાસમાં ક્યારેય ના થયું હોય તેવું અભૂતપૂર્વ ભૂમિ આંદોલન કરેલું, હજારો લોકોએ કારાવાસ વેઠલો, ગામડાઓમાં દલિતોએ હજારો એકર સરકારી જમીનનો કબજો લઇને ખેતી કરવા માંડેલી, સરકાર ત્રાહિમામ પોકારી ગયેલી અને છેવટે સરકારને ગુજરાત ખેતી જમીન ટોચમર્યાદા કાયદો, 1961 ઘડવાની ફરજ પડેલી.

આવા ઐતિહાસિક અમદુપુરાના ચોકમાં આ 14મી એપ્રિલે આંબેડકરી યુવા સંગઠને બાબાસાહેબની 127મી જન્મજયંતીની શાનદાર ઉજવણી કરી. આંબેડકરી ચળવળના જુના જોગી જયંતી ઉસ્તાદનું જાહેર સન્માન કર્યું. જયંતી ઉસ્તાદ એટલે 1985માં ગાંધીનગરમાં નીકળેલી ચાર લાખની દલિત-આદિવાસીની રેલી ટાણે ગુજરાત વિધાનસભા પર વાદળી ઝંડો ફરકાવવા ચડેલો એક ઝુઝારુ યુવાન. રાજુ સોલંકીએ એ રેલીને યાદ કરીને જણાવ્યું કે તેઓ ત્યારે જયંતી ઉસ્તાદની સાથે હતા. હાલ એમના 65 વર્ષ થયા છે. પરંતુ હજુ એ જ મિજાજ સાથે સભાઓ સંબોધે છે. આવા જયંતી ઉસ્તાદનું સન્માન કરીને આંબેડકરી યુવા સંગઠને સરસ કામ કર્યું.

અમદુપુરામાં સભા થાય અને દલિત પેંથરના લડાકુ નેતા નારણ વોરાને યાદ કરવામાં ના આવે તો કેમ ચાલે? રાજુ સોલંકીએ પ્રવચનમાં નારણ વોરાને યાદ કર્યા અને કહ્યું કે આખી જિંદગી મીલમાં નોકરી કર્યા પછી નિવૃત્તિ ટાણે એ માણસને પીએફ અને ગ્રેજ્યુઇટી ના મળે, કેમ કે એણે દલિત આંદોલન પાછળ એટલી બધી રજાઓ પાડી હોય. આવા માણસના પરીવારને મદદ કરવા ‘નારણ વોરા સન્માન સમિતિ’ની રચના કરવામાં આવે. લોકોએ આ દરખાસ્તને તાળીઓના ગડગડાટથી વધાવી લીધેલી અને સ્થાનિક આંબેડકરી યુવા સંગઠન હવે આ યોજના સૌના સહકારથી અમલમાં મુકશે.

અમદુપુરા નરોડા રોડનો એક અર્થમાં ગેટવે છે. અહીંથી શરૂ થતા નરોડા રોડ પર સહેજેય એક લાખ દલિતો વસે છે. અહીં શિક્ષણ માટે એક સેન્ટર શરૂ કરવામાં આવે તો સમગ્ર રોડ પર વસતા દલિતો જ નહીં દેવીપૂજક જેવી અન્ય પછાત જાતિઓ બાળકોને પણ એનો લાભ મળે, એવું સૂચન રાજુ સોલંકીએ કર્યું. ટૂંક સમયમાં આ સૂચનને પણ યોગ્ય રીતે અમલમાં મુકવા સૌ સક્રિય થશે. સભાના અંતે બાબાસાહેબના શિક્ષિત બનોના સૂત્રને સાકાર કરવા સૌએ શપથ લીધા. આખુ વર્ષ ચાલે એટલી ઉર્જા આ એક કાર્યક્રમથી મળી ગઈ.

ભરત ડોડીયા અને એમની ટીમને જય ભીમ. નીલા સલામ.

બાવાલોલી, સૌચાલય અને અશરફ (In Gujarati & English)

By Raju Solanki  || 23 March 2018 

બાવાલોલી, સૌચાલય અને અશરફ

અમદાવાદમાં સપ્તર્ષિ સ્મશાનગૃહ પાસે લવલવીના છાપરામાં એક હજાર ગરીબ પરિવારો વસે છે. બધી જ જાતિ, કોમ, ધરમના. એમને સપ્તર્ષિનો ઉચ્ચાર કરતાં પણ નથી આવડતું. સપ્તર્ષિના બદલે સતપ્સી બોલે. અને આમેય અમે અમદાવાદીઓ તો વર્ષોથી આ સ્મશાનને બાવા લોલીના સ્મશાનના નામે જ ઓળખીએ છીએ.

આ લવલવીનગરના અર્સને ગઈ સાલ આરટીઈ એક્ટ હેઠળ 25 ટકામાં ખાનગી શાળામાં મફત પ્રવેશ મળેલો. પરંતુ, ગુગલ મેપની ખામીને કારણે એના ઘરથી આઠ કિમી દૂર છેક મણિનગરની ટ્રિનિટી શાળામાં સરકારે એને ધકેલ્યો. અર્સનો પિતા અશરફ ઘી કાંટામાં રેડીમેડ ગારમેન્ટની ફેક્ટરીમાં કામ કરે છે. રોજ નોકરી જતા પહેલાં અર્સને ઘરેથી સ્કુલમાં મુકી જાય અને બપોરે ફેક્ટરીથી એના શેઠનું કે મિત્રનું બાઇક લઇને અર્સને સ્કુલેથી પિક અપ કરીને ઘરે મુકીને પાછો નોકરી પર જાય. એક વર્ષ સતત દોડાદોડી કરીને અશરફ કંટાળી ગયો. અર્સને સ્કુલમાંથી ઉઠાડી મુકવાનો નિર્ણય કર્યો. સ્કુલે કહ્યું કે ઉઠાડી મુકો, વાંધો નહીં, પરંતુ અમને લખી આપો કે હવે પછી હું આરટીઈનો લાભ લઇશ નહીં. અશરફ બહુમાળી મકાનમાં ડીઈઓની કચેરીએ ગયો. એમણે હાથ ઉંચા કરી દીધા. કહ્યું, ગાંધીનગર જાવ. અમારા હાથની વાત નથી. અશરફ ગાંધીનગર પણ ગયો. કઈ ઓફિસમાં ગયો એની એને ખબર નથી.

દરમિયાન અશરફના મમ્મી બિલ્કિસબાનુ મને વિકાસીની મંચની મીટિંગમાં મળેલા. આરટીઈની મારી વાત સાંભળીને એમને આશા જાગેલી. કાલે અશરફને લઇ મારા ઘરે આવ્યા. મેં બાલ આયોગની કચેરીને સંબોધીને પત્ર આપ્યો અને સમજાવ્યું કે આ કચેરી જુના સચિવાલયમાં આવેલી છે. ત્યાં જઇને કોઇને પણ પૂછજો. તમને બતાવી દેશે.

”મને ખબર છે, જુના સૌચાલય. મેં જોયું છે.”

”સૌચાલય નહીં. ભાઈ, સચિવાલય. ગાંધીનગરમાં બે સચિવાલય છે. જુનું અને નવું. સામસામે.”

આજે તેઓ અરજી લઇને જવાના છે.

અશરફ જેવા પચાસ કરોડ લોકો આ દેશમાં છે. તમામ જાતિઓમાં, ધરમોમાં. સમાજ વ્યવસ્થા એમનું શોષણ કરે છે. તેઓ ગારમેન્ટની ફેક્ટરીમાં જીન્સના ફેશનેબલ પેન્ટ બનાવે છે, પરંતુ એમની ભાવિ પેઢીને અભણ અને ગમાર જ રાખવાનું ષડયંત્ર રચાઈ ચૂક્યું છે.

- Raju Solanki

In English :-

Bavaloli, Sauchalay and Ashraf

A thousand poor families live in the 'Lavlavi na Chhapra' slum near the Saptarshi Crematorium in Ahmedabad. They belong to all castes, communities and religions. They don't even know how to pronounce 'Saptarshi' and instead call it 'Satpasi'. In any case, we Amdavadis have known this crematorium as the Bava Loli crematorium for years.

Arsh from this Lavlavinagar got admission in a private school under the 25% rule of the RTE last year. But because of a glitch in Google maps, the government pushed him off to Trinity School right in Maninagar, 8 km from his home. His father, Ashraf, works in a readymade garments factory in Gheekanta. He dropped Arsh to school every morning before going to work, and every afternoon he would borrow his boss's or a friend's bike, pick Arsh up from school, drop him off home, and return to work. After a year of such running around, Ashraf was fed up. He decided to take Arsh out of school. The school agreed to this, but they said that they wanted it in writing that Arsh would never again want admission to another private school under the RTE. Ashraf went to the DEO's office. That office refused to take any action and said it was out of their hands. They told Ashraf to go to Gandhinagar. Ashraf went to Gandhinagar too, though he does not know the name of the office he went to.

In the meanwhile, I met Ashraf's mother, Bilkisbanu, at a meeting of the Vikasini Manch. My talk on the RTE Act gave her some hope. She brought Ashraf over to my place. I gave them a letter addressed to the Bal Aayog, and explained to him that the office is located in the Old Sachivalay (Secretariat) building. He could go there and ask anyone about it, they could guide him.

"Yes, Old Sauchalay. I have seen it."

"Not Sauchalay, my friend, Sachivalay. There are two Sachivalays in Gandhinagar. Old Sachivalay and New Sachivalay. They are on opposite sides of the road."

They are taking the application there today.

There are 50 crores people like Ashraf in this country. They belong to all castes and all religions. The social structure exploits them. They work in garment factories to make fashionable jeans, but there is a conspiracy afoot to keep their future generations illiterate and backward.

Translated By  Anita Dixit

छी छी रविशंकर को शर्म क्युं नहीं आती?

By Raju Solanki  || 2 March 2018

Caste based discrimination in Shree Shree Ravishankar's school. 

छी छी रविशंकर को शर्म क्युं नहीं आती?

अहमदाबाद के श्री श्री रविशंकर विद्यामंदिर ने गरीब बच्चों के लिए अलग क्लास बनाया और उसको नाम दिया वाल्मीकि. मैंने अहमदाबाद के district primary education officer को लेटर लिख कर कहा है, स्कुल के खिलाफ कारवाई की जाय.

In casteist, fascist land of Gujarat Shree Shree Ravishankar segregates poor student under the tag of ' valmiki' Congratulations Chhi chhi!

Shree Shree Ravishankar Vidhya mandir has compelled poor students admitted under RTE Act to sit in a separate class and named it 'Valmiki'. Dalit Hakk Rakshak Manch has written a letter to district primary education officer to immediately stop this caste-based discrimination and initiate penal proceedings against the school.

વાતો તો બધા ચાંદ તારા તોડવાની કરે છે, પરંતુ ગ્રાઉન્ડ રીએલિટી શું છે?

By Raju Solanki  || 07 October 2017 

વાતો તો બધા ચાંદ તારા તોડવાની કરે છે, પરંતુ ગ્રાઉન્ડ રીએલિટી શું છે?

આજકાલ અત્યાચારોના મુદ્દે ઘણા લોકો એવું કહે છે કે, આપણે દલિતો શિક્ષિત થઈ ગયા છીએ, સંગઠિત પણ થઈ ગયા છે હવે તો સંઘર્ષ જ છેડવાની જરૂર છે. આરપારની લડાઈ લડી નાંખીએ. કોઈ કહે છે હવે તો બંદૂકો ઉઠાવી લો. તો કોઈ કહે છે, સત્તા પ્રાપ્તિ વગર બધું જ નકામું. વાતો તો બધા ચાંદ તારા તોડવાની કરે છે, પરંતુ ગ્રાઉન્ડ રીએલિટી શું છે? ચાલીઓમાં રહેતા દલિતોની સામાજિક અને શૈક્ષણિક સ્થિતિ ખરેખર શું છે?

વર્ષ 2009માં મેં અમદાવાદ શહેરના રાજપુર-ગોમતીપુર વિસ્તારની 20 ચાલીઓના 1052 કુટુંબોનો સરવે કરાવ્યો હતો. સરવેના પરીણામો ભયાનક અને ચોંકાવનારા હતા. સરવે હેઠળના 4026 વિદ્યાર્થીઓ પૈકીના 2157 એટલે કે 54.11 ટકાએ અધવચે ભણતર છોડી દીધું હતું. આ 1052 કુટુંબોમાં 235 "સત્તાવાર" બીપીએલ કુટુંબો હતા અને 376 "બીપીએલ કાર્ડથી વંચિત કુટુંબો" હતા. 611 કુટુંબોમાં પતિ-પત્ની બંને મજુરી કરે તો પણ માસિક આવક રૂ. 3500થી પણ ઓછી હતી.

પશ્ચિમ બંગાળના મહિલા, બાળ અને સમાજ કલ્યાણ વિભાગ તેમજ યુનિસેફની મદદથી કોલકાતાની જયપ્રકાશ ઇન્સ્ટિટયૂટ ઑફ સોશલ ચેન્જે કોલકાત્તાના રેડ લાઇટ એરીયા સોનાગાછી વિસ્તારમાં એક સરવે કરાવ્યો હતો. તેમાં નોંધાયું હતું કે, ધોરણ પાંચથી સાતના બાળકોમાં અને ખાસ કરીને છોકરીઓમાં ડ્રોપ આઉટ રેટ અત્યંત ઉંચો છે. આ સરવેમાં 1200 સેમ્પલ કુટુંબો આવરી લેવામા આવ્યા હતા અને જણાયું હતું કે 2003 બાળકો કયારેય શાળાએ ગયા નથી, 384 બાળકોએ પૂર્વ-પ્રાથમિક કક્ષાએ જ શાળા છોડી દીધી હતી, જયારે માત્ર 13 બાળકો ઉચ્ચા માધ્યમિક કક્ષામાં જઈ શક્યા હતા." અમદાવાદના રાજપુર-ગોમતીપુર વિસ્તારના દલિતોના બાળકો અને કોલકાતાની સોનાગાછી વિસ્તારની સેક્સવર્કર્સના બાળકોની સ્થિતિમાં ઝાઝો ફેર નથી.

રાજપુર-ગોમતીપુર વિસ્તારના એ 243 બાળમજૂરોની વાત સૌ પહેલા કરીએ. ગુજરાતના શાસકો અને એમના અધિકારીઓ સમાજ-વ્યવસ્થાનો સૌથી ઘાતકીપણે ભોગ બનેલા લોકો માટે સંસ્કૃતમય પદાવલીઓ યોજવામાં ઉસ્તાદ છે. તેઓ બાળકો માટે 'બાળ શ્રમયોગી' શબ્દ વાપરે છે, પરન્તુ આપણે એમને બાળ મજૂરો જ કહીશું. આ બાળકોમાં ચૌદ વર્ષથી નીચેના 21 બાળ મજૂરો, 15 વર્ષના વયના 27 બાળમજૂરો, 16 વર્ષના વયના 28 કિશોર મજૂરો, 17 વર્ષના વયના 51 મજૂરો અને 18 વર્ષની વયના 107 કહેવાતા પુખ્ત મજૂરો જોવા મળ્યા, જેમણે છેક 14 વર્ષની વયથી પોતાના પરીવારને ટેકો કરવા મજૂરીનો રાહ પકડી લીધો હતો, જેમાં 90 છોકરાઓ અને 17 છોકરીઓ હતી.

સરવેમાં ખાડાવાળી ચાલી, વોરાની ચાલી, શકરા ઘાંચીની ચાલી, હીરા ઘાંચીની ચાલી, સળિયાવાલી ચાલી, હવાડાની પોળ (મહાસુખરામની ચાલી, પોપટીયા વડ, જીવરામ ભટ્ટાની ચાલી), કુંડાવાલી કાનજીભાઈ કાલીદાસ ચાલી, પોસ્ટ ઓફિસ સામે, અબુ કસાઈની ચાલી, પોસ્ટ ઑફિસ સામે, હીરાલાલની ચાલી, દૂધવાળી લાઇન, સુથારવાડાની પોળ, જૈન દેરાસર, મહેબૂબ બિલ્ડીંગ, મણિયારવાડો, મરીયમબીબી મસ્જીદ, ચંદા મસ્જીદ, ઝુલતા મીનારા(અમનનગર છાપરા, બીબી મસ્જીદ, તુલસી પાર્ક)નો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો.

ડ્રોપ-આઉટની પેટર્ન જોઇએ તો સાતમાંથી દસમાં ઘોરણમાં જતા ડ્રોપ-આઉટનું પ્રમાણ વધતું જાય છે. અને દસમું ઘોરણ ડ્રોપ- આઉટની પરાકાષ્ટા છે. મોટા ભાગના બાળકો દસમા ઘોરણને વટાવી શકતા નથી. આમાંના નેવું ટકા બાળકો અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનની શાળાઓમાં ભણે છે, જ્યાં વર્ષમાં 200 દિવસનું શૈક્ષણિક કાર્ય પૂર્ણ થતું નથી. વર્તમાન સરકારની વિજયોત્સવો, કાર્નીવલો અને મહોત્સવો ઉજવવાની ઘેલછાએ દલિત બાળકોને શાળાઓ છોડાવવામાં મોટી ભૂમિકા ભજવી છે. સાબરમતી રીવર ફ્રન્ટ ઉપર ચોજાએલા આંતરરાષ્ટ્રીય પંતગ મહોત્સવમાં વહેલી સવારથી 7500 બાળકોને હાજર કરી દેવામાં આવ્યા હતા. કાંકરીયા કાર્નિવલના ઉદ્દ્ઘાટન સમારોહમાં 10,000 બાળકોને કલોકો સુધી ભર તડકામાં ઉભા રાખવામાં આવ્યા હતા.

સરવે હેઠળના વિસ્તારોમાં મુખ્યત્વે દલિત-મુસ્લિમ સમુદાયો વસે છે. પચ્ચીસ-ત્રીસ વર્ષ પહેલાં આ વિસ્તારોમાં લાલ ઝંડાની આણ હતી. એ વખતે સમ્રગ અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનમાં સીપીએમના એક માત્ર કોર્પોરેટર અહીંથી ચુંટાયા હતા. વીસ-પચીસ વર્ષ પહેલા આ વિસ્તારો કોમી એખલાસની મિશાલ સમાન હતા. બનેં કોમો સંપથી રહેતી હતી. 1981ના અનામત વિરોધી રમખાણો પછી આ સંપ રહ્યો નથી. એના કારણો ગમે તે હોય, પરિણામ તમારી નજર સામે છે. નદીની પેલે પાર નવરંગપુરા, નારણપુરા, સેટેલાઇટ વિસ્તારોમાં એક કિશોર ભણવાના ટેન્શના કારણે આપઘાત કરે તો, છાપાઓમાં મોટી હેડલાઇનો બને છે. દલિત-મુસ્લિમ વિસ્તારોમાં હજારો કિશોરો આર્થિક બેહાલીના કારણે ટેન્શનમાં ભણી જ શકતા નથી તો એની નોંધ કોણ લે છે?

ચૂંટણી આવી રહી છે, ત્યારે દલિતો-મુસ્લિમોના બુદ્ધિજીવીઓ શિક્ષણના મુદ્દે શું વિચારે છે?

આ અત્યાચારનું શું?

By Raju Solanki  || 07 October 2017 

અમદાવાદના રાજપુર ગોમતીપુર વિસ્તારમાં મગન કુંભારની ચાલી, ખાડાવાળી ચાલી અને કુંડાવાળી ચાલી કે પછી નરોડા રોડ પર અશોક મિલની ચાલી અને કલેક્ટરની ચાલી કે પછી અસારવામાં અનાજ ગોડાઉનના છાપરા અને કડીયાની ચાલી કે પછી ઓઢવમાં સોનીની ચાલી અને જનતાનગર કે પછી વાડજમાં રામાપીરનો ટેકરો અને ગાંધીનગરનો ટેકરો, આવી હજારો ચાલીઓ અને સેંકડો ટેકરાઓમાં દર વર્ષે જન્મતા છ લાખ બાળકોના લલાટે લખાયેલું છે કે તમારે મોટા થઇને તમારા ઘરની બાજુની પેલી ગંધાતી સરકારી સ્કુલોમાં ભણવાનું છે,

જ્યાં તમારે તમારી જિંદગીના બહુમૂલ્ય વર્ષો રીતસર વેડફવાના છે,

જ્યાં કહેવાતા ભણતર પછી તમે ઢબૂ પૈસાના ઢ થઇને બહાર નીકળવાના છો અને માંડ માંડ આઠમુ-દસમુ ભણ્યા પછી તમે કમરતોડ ખાડા ખોદવામાં, સાયકલ લઇને કુરીયર સર્વિસમાં ઢસરડા કરવામાં, સીક્યુરિટીના કપડાં પહેરી મૉલમાં સીસોટીઓ મારવામા અને સલામો ઠોકવામાં તમારી બાકીની જિંદગી પૂરી કરવાના છો.

દર વર્ષે છ લાખ બાળકોના ભવિષ્યમાં ઓપરેશન બ્લેકબોર્ડના નામે અંધારુ કરનારાઓના કોઈ છાજિયા લેવાતા નથી. દર વર્ષે છ લાખ બાળકોને મૂછો વગરના નમાલા બનાવનારી શિક્ષણ વ્યવસ્થા સામે કોઈનું લોહી ઉકળતું નથી. શરમની વાત છે.

દર વર્ષે છ લાખ બાળકોના નાગરિક તરીકેના અધિકારો છીનવાઈ જાય એને તેને કોઈ અત્ચાચાર પણ ગણતું નથી. ક્યાંક કોકને ટપલી પડી કે કોકને કોઈ ગાળ બોલ્યું કે કોકને કોઈએ છરી મારી તો મીડીયામાં કાગારોળ થઈ જાય છે. અહીં છ લાખ બાળકોને જિંદગીભર ટપલીઓ ખાતા કરી દેનારા શિક્ષણ અંગે એક શબ્દ ઉચ્ચારાતો નથી.

કમાલ છે. તમારા બધાની સંવેદનશીલતા.

ધન્ય છે તમારી ચળવળો.

ધન્ય છે તમારા આંદોલનો.

ધન્ય છે તમારી કર્મશીલતા

ધન્ય છે તમારી નેતાગીરીઓ.

આંદોલનો અને રાજનીતિ

By Raju Solanki  || 1 October 2017 at 15:55

એ કેટલું આઘાતજનક છે કે ગઈકાલે એક્સપ્રેસ અડ્ડામાં ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી વિજય રૂપાણીને કોઇએ એવો સવાલ જ ના પૂછ્યો કે છેલ્લા વીસ વર્ષથી તમારા પક્ષે ગુજરાતના શિક્ષણનું ખાનગીકરણ કરીને જે પત્તર ઠોકી છે એમાંથી બહાર નીકળવાનો કોઈ માર્ગ તમારી પાસે છે કે કેમ? કે પછી રાષ્ટ્રીય સ્તરે નીટની પરીક્ષામાં ગુજરાત બોર્ડના ઉમેદવારોની સીબીએસઈ ભણેલા રઇશજાદાઓ સામે સ્પર્ધામાં ટકવાની અક્ષમતાનો તમારી પાસે કોઈ હલ છે ખરો? કે પછી કિસાનોની આત્મહત્યાઓ અને યુવાનોની બેકારીને નાથવાનો કોઈ રોડ મેપ છે કે કેમ?

આવા સવાલો પૂછવાના બદલે રૂપાણીને ફલાણા આંદોલનખોરો વિષે ટીપ્પણી કરવા જણાવવામાં આવ્યું હતું. અને રૂપાણીએ કહ્યું કે એમણે ચૂંટણી લડવી જોઇએ, જેથી એમની લોકપ્રિયતાની કસોટી થાય. જાણે અમુક લોકોના રાજકારણમાં જોડાવાથી પ્રજાની કારમી સમસ્યાઓ હલ થઈ જવાની હોય.

એક્સપ્રેસ અડ્ડાની કાલની બેઠકમાં ગુજરાતના જાણીતા કેળવણીકારો પણ હતા, પરંતુ તેમણે પણ રૂપાણીને ગુજરાતીઓની શૈક્ષણિક દુર્દશા અંગે કોઈ સવાલો ના કર્યા. કદાચ એમને અડ્ડાની બેઠકોનું છાપાની પહેલા પાની બોટમ સ્ટોરી સિવાય કશું જ વજુદ નથી તેની ખબર હશે.

શું મોદી કે શું રાહુલ કે શું રૂપાણી – રાજકારણમાં એમના આવવાથી લોકોને શું ફરક પડ્યો છે? કેટલાક ભક્તોને મંજીરા વગાડવાના મનગમતા પ્રતીકો મળ્યા છે કે બીજું કંઈ? તમારા નેતાઓની આખરી કસોટી તો એ જ છે કે લોકોના પ્રશ્નો ઉકેલવાની એમની કેટલી આવડત છે.

ગુજરાતમાં શિક્ષણ, આરોગ્ય, નોકરીના સવાલો ઉકેલવામાં મોદીની નિષ્ફળતાને કારણે છેલ્લા એક વર્ષમાં આંદોલનો આવ્યા છે. કોંગ્રેસે એનો લાભ ઉઠાવ્યો છે એટલું જ. રૂપાણીએ કોંગ્રેસને દોષ દેવો ના જોઇએ. પાંત્રીસ વર્ષ પહેલાં એમના પક્ષે પણ અનામત આંદોલનોનો ઉપયોગ કે દુરુપયોગ કોંગ્રેસવિરોધી લાગણીઓ ભડકાવવામાં કર્યો હતો. આંદોલનો તો લોકશાહીમાં પ્રજાને મુરખ બનાવવા થાય છે. સત્તા પર તો મુડીવાદીઓ, બિલ્ડરો, માલેતુજારો જ આવે છે. પક્ષ કોઈ પણ હોય.