Showing posts with label library. Show all posts
Showing posts with label library. Show all posts

July 11, 2018

સ્મશાનના કફનો એના ઘરના માળીયાના પડદા બનીને ઝૂલે છે

By Raju Solanki  || Written on 2 July 2018


રમાબાઈ ભીમરાવ આંબેડકર અને સાવિત્રીબાઈ જોતિરાવ ફૂલે પુસ્તકાલય તેમ જ દેહદાતા ગંગાબહેન મુળજીભાઈ સોલંકી વાચનાલયની ગઈ કાલે અમે મુલાકાત લીધી. ઓઢવ જેવા વિસ્તારમાં જીર્ણશીર્ણ મકાનમાં આટલા બધા પુસ્તકો જોઇને આંખોને ટાઢક વળી. 51 વર્ષના લંકેશ ચક્રવર્તીએ આ કામ કર્યું છે. દલિત સમાજમાં બહુ મોટી તોપો છે. કરોડોના બંગલાઓમાં મજેથી રહેતા અધિકારીઓનું લિસ્ટ તો હવે ખાસુ લાંબુ છે. કોઇને લંકેશની જેમ આવું પુસ્તકાલય શરૂ કરવાની સૂઝ પડી નથી.
અમે ગયા ત્યારે નરોડા રોડથી ડો. રાજેશ પરીખ અને મિત્રો લાઇબ્રેરી પર આવ્યા હતા. નરોડા રોડ પર આવી જ એક લાઇબ્રેરી શરૂ કરવા માટે પુસ્તકો લેવા તેઓ અહીં ઓઢવ આવ્યા હતા. વસ્ત્રાલમાં પણ એક બીજું ગ્રુપ પુસ્તકાલય શરૂ કરી રહ્યું છે એની તેમણે વાત કરી. લંકેશે શરૂ કરેલું કામ હવે એક અભિયાન બની રહ્યું છે. આવતી કાલે અમદાવાદમાં સહેજેય ચાર લાખની આબાદી ધરાવતા અને રાજપુર, ગોમતીપુર, રખિયાલ, ઓઢવ, અસારવા, ચમનપુરા, ગિરધરનગર, મેઘાણીનગર, નરોડા રોડ, રાણીપ, ચાંદખેડા, બહેરામપુરા, દાણીલીમડા જેવા પરા વિસ્તારોમાં પથરાયેલા વિશાળ દલિત સમુદાયમાં પુસ્તકાલયોની પ્રવૃત્તિ શરૂ થશે તો તેનું શ્રેય તમારે લંકેશ ચક્રવર્તીને આપવું પડશે.
તમે પુસ્તકના પ્રેમી હો તો લંકેશના પુસ્તકાલયમાં તમારો આખો દિવસ ક્યાં જાય તેની તમને ખબર ના પડે એટલું વૈવિધ્ય એના કલેક્સનમાં છે. દિવ્ય કુરાન, હોલી બાઇબલ અને રામાયણ છે, તો ભારતીય દંડ સંહિતા અને સંવિધાન પણ છે. ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદને સેંકડો લેખકો-કવિઓ તેમના પુસ્તકોની ચાર ચાર નકલો વિવેચનાર્થે કે સંગ્રહ માટે મોકલે છે. પરીષદે એમાંના ઘણા પુસ્તકો લંકેશને આપ્યા છે. અને હજુ ટ્રક ભરાય તેટલા પુસ્તકો લઈ જવાનું કહેણ છે, લંકેશ પાસે જગ્યા નથી. આ પુસ્તકોનું ઇન્ડેક્સિંગ, ક્લાસિફિકેશન કરીને ધર્મ, કાયદો, નવલ, આત્મકથા જેવા વિભાગોમાં વહેંચવાનું ગંજાવર કામ હજુ બાકી છે.
પુસ્તકો વચ્ચે રહેતા એક ડો. ગણપત વણકર આપણે જોયા હતા. એક બીજો માણસ આ લંકેશ ચક્રવર્તી છે. એ કોઈ બડો વિદ્વાન નથી, પરંતુ આજન્મ એક્વિસ્ટ છે. એ એક અદભૂત ફોટોગ્રાફર છે. અમારા એક્યાશી-પંચ્યાસીના આંદોલનોની ગાંઠના પૈસે ફોટોગ્રાફી, વિડીયોગ્રાફી, દસ્તાવેજીકરણ કરનારો એકમાત્ર બંદો આ લંકેશ ચક્રવર્તી છે. ફોટોગ્રાફી એનો શોખ છે, મિજાજ છે. ફોટોગ્રાફી એની એસેટ છે, એનું દેવું છે, કહો કે ફોટોગ્રાફી એની જિંદગીનું કાચુ-પાકુ સરવૈયુ છે. દલિત આંદોલન આવા પાગલ, બિન્ધાસ્ત અને દેવાળીયા લંકેશ જેવા લોકોનું ઋણી છે, જેણે જિંદગીમાં નફા-તોટાનો હિસાબ નથી કર્યો. સમાજને દીધું જ છે, કશું જ મેળવવાની અપેક્ષા વગર.
લંકેશ કોઈ અડ્ડાનો માણસ નથી. એકલો, બેફિકરો, સૂફી જેવો સીધો સાદો શખ્સ છે. સ્મશાનના કફનો એના ઘરના માળીયાના પડદા બનીને ઝૂલે છે. એણે શૌચાલયને માથે મંદિરના ગુંબજ મુકાવ્યા છે. દેવાલયથી શૌચાલયનું સૂત્ર એણે સાર્થક કર્યું છે. રેશનાલિઝમ એના લોહીના એક એક રક્તકણમાં છે, પણ એનું રેશનાલિઝમ ફેસબૂક કે વોટ્સપની ગ્લેમરમાં ગૂંચવાયું નથી. એ વિવાદોથી હજારો પ્રકાશવર્ષ દૂર છે, પરંતુ જાનનું જોખમ ખેડીને રૂપાલની પલ્લીમાં વેડફાતા કરોડો રૂપિયાના ઘીની વિડીયોગ્રાફી કરતા એનું રૂંવાડુ થરથરતું નથી.
ક્યારેક ભૂલથી પણ તમે લંકેશની લાઇબ્રેરીની મુલાકાત લઈ જોજો. મંદિરોમાં પૈસા નાંખવાના બદલે લોકોએ અહીં રૂપિયાનો વરસાદ વરસાવવાની જરૂર છે. ગયા વર્ષે મેઘરાજાએ મહેર કરી એવી કે લાઇબ્રેરીના પહેલા માળે પાણી ભરાઈ ગયું. આખી રાત લંકેશે ડોલથી પાણી ઉલેચ્યાં કરેલું. મકાનના ધાબા પર લોખંડની પાઇપો નાંખીને તેના પર પાથરેલા મીણીયાથી તીરાડોવાળી પેરાફિટ માંડ માંડ ઢાંકીને પાણી આવતું અટકાવ્યું હતું. (જુઓ તસવીર). લંકેશને તેની લાઇબ્રેરીના રીનોવેશન માટે આપણા સૌની મદદની તાતી જરૂર છે.
લંકેશની લાઇબ્રેરીને ટકાવવાની જ નહીં એને શાનદાર, દમદાર બનાવવાની આપણા સૌની પવિત્ર ફરજ છે. દલિતોની એક એક ચાલીમાં એક પુસ્તકાલય હોવું જોઇએ. જેમ જેમ પુસ્તકાલયોની સંખ્યા વધશે, તેમ તેમ દારુના અડ્ડા એની મેળે નિરર્થક થઈ જશે. વિશ્વાસ રાખો. પુસ્તકના વ્યસનથી વડેરું કોઈ વ્યસન નથી દુનિયામાં.





Facebook Post  : -

May 13, 2017

વધારે જરૂરી શું?? મદિર કે પુસ્તકાલય?? - નિકુંજ મકવાણા

મસ્ત મજાનો ઠંડો વાયરો વહી રહ્યો હતો.. અને એ પવન ની મજા લેતા હું અગાશી માં આરામ થી સુતો હતો.. વેકેશન ના લીધે સવારે વેહલા ઉઠવાનો કોઈ પ્રશ્ન જ નહોતો.. ધીમે ધીમે સુરજ આકાશ માં ચડવા લાગ્યો અને સુરજ ના કિરણો મારી ઉપર પડવા લાગ્યા, એટલે ઉઠીને હું  નીચે આવ્યો.. 

મારા ઘર મા એક નાનુ મંદિર છે ત્યાં દીવા પ્રગટતા હતા, આ એક નિત્ય ક્રમ છે.. હું પોતે તો આ બાબતો થી ઘણો દુર છું પણ માતા પિતા ને આ ઉંમરે સમજાવવા થોડું અઘરું કામ છે.. ઘણી વખત આ બાબતો નો વિરોધ ઘર માં કલહ પેદા કરે છે અને એટલે હું આ બાબતો ને ટાળું છું..

હુ અહી આસ્થા, વિશ્વાસ, ધર્મ નો વિરોધ નથી કરતો પણ અહી વાત છે તર્ક ની.. એક વિચારવાલાયક અને તર્કસંગત વાત.. 

આજ થી સદીઓ પેહલા જ્યારે આપને ગુલામ હતા, ત્યારે પણ આ દેવી-દેવતાઓ, માતાઓ, ભગવાનો હતા જ.. આપણે ગુલામો ના પણ ગુલામ હતા. આપણ ને બહાર હરવા ફરવા નો અધિકાર નહોતો.. વાંચવા લખવાનો ભણવાનો શિક્ષા મેળવવાનો અધિકાર નહોતો.. જાહેર સ્થળ પર જવાનો અધિકાર નહોતો.. જે કુવા તળાવ નું પાણી કુતરા બિલાડા પી સકતા હોય એ પાણી પીવાનો પણ આપણને અધિકાર નહોતો.. ગળા મા આગળ કુડલી હોય જેમાં થુકવાનું અને પાછલ બાંધેલું ઝાડુ જેના થી તમે ચાલો એના નિશાન ભૂસી જાય જમીન પર થી.. દિવસે ઘર મા રહેવુ પડતુ અને રાત્રે જ બહાર નીકળવુ પડતુ.. 

આવી એકદમ દયનીય જાનવરો થી પણ બદતર પરિસ્થિતિ માં, મંદિર માં પેસવાની, તથાકથિત દેવી દેવતાઓ ના દર્શન ની તો વાત જ ક્યાંથી આવે!!! 

અને પછી 14 એપ્રિલ 1891 ના રોજ એક મસીહા નો જન્મ થયો.. જેણે અથાક મેહનત, અતુલનીય ત્યાગ, સંઘર્ષ અને બલિદાન થકી પોતાની વિદ્વતા ના જોરે, આ અસમાનતાવાદી, જાતીવાદી, મનુવાદી વિચારધારા સામે સામે લડીને આપણને આ જંજીરો માંથી મુક્ત કરાવ્યા અને સંવૈધાનિક સંરક્ષણ થકી અધિકારો અને હકો અપાવ્યા.. જાનવરો કરતા ખરાબ જીંદગી જીવતા ગુલામો ને મનુષ્યો બનાવ્યા..


આજે આ જ સમાજ એ વ્યક્તિ ને ભૂલી ગાયો છે અને સાંજ સવાર 33 કરોડ દેવી દેવતા ની પૂજા કરવા મા વ્યસ્ત બની ગયો છે.. આઝાદી પેહલા જેમને મંદિરો માં જવાનો પૂજા પાઠ કરવાનો કોઈ અધિકાર નહોતો, આજે આઝાદી પછી એમના કરોડો ભગવાન પેદા થઇ ગયા..

આખુ વર્ષ માત્ર તહેવારો મા વ્યસ્ત હોય છે અને 14 એપ્રિલ ના દિવસે કોઇની પાસે સમય નથી હોતો 14 એપ્રિલ ની રજા મા પરિવાર ને લઈને ફરવા નીકળી પડે છે, પણ જેના ત્યાગ બલિદાન થકી આજે આ ગાડી બંગલા, શરીર પર સારા કપડા, હાથ માં મોંઘા મોંઘા સ્માર્ટ ફોન છે એ બાબાસાહેબ, અન્ય મહાપુરુષો અને માતાઓ વિશે પોતાના સંતાનો ને જણાવવાનો સમય નથી મળતો.. 

જે સમાજ માટે બાબાસાહેબ એ કહ્યું હતું કે, “જિસ દિન મંદિર જાને વાલે લોગો કી કતારે પુસ્તકાલય કી ઔર બઢેગી, ઉસ દિન મેરે ઇસ દેશ કો મહાશક્તિ બનને સે કોઈ નહિ રોક શકતા..”, અને એ જ સમાજ આજે તથાકથિત દેવી દેવતાઓ, માતાઓ ના દર્શન માટે મંદિરો ની બહાર લાંબી લાંબી લઈને લગાવે છે.. 

ક્યારેક જીંદગી ની વ્યસ્તતા માંથી, પરિવાર ની બાબતો માંથી નવરા પડો, સમય મળે ત્યારે શાંતિ થી તર્ક કરજો વિચારજો કે આજે સમાજ ને દેશ ને આપણા સંતાનો ને શેની વધારે જરૂર છે, મંદિરો ની લાઈન માં ઉભા રેહવાની કે પુસ્તકાલય તરફ જવાની??

 - નિકુંજ મકવાણા