રૈદાસ અને કબીર : ભક્તિ આંદોલનના મહારથીઓની ગાથા!

By Vijay Makwana  || 26 Oct 2019

જ્યારે એ લોકો બીરબલ, ટોડરમલ, તાનસેન, માનસિંહ, જય સિંહ.. બની પાંચ હજારી, દશ હજારી ગુલામીના પટ્ટા સમી મનસુબદારી મેળવી રહ્યાં હતાં. જ્યારે એ લોકો નિર્માલ્ય બની મોગલાઈ ચિકનમટન ની દાવત માણી રહ્યાં હતાં.. ત્યારે સામાન્ય જનતા અને લોકો વચ્ચે રહેલા શીલવંત સાધુ સંતોએ જાણી લીધું કે દેશની પ્રજાને નિર્માલ્ય અને કાયર બનાવનારી વ્યવસ્થા કઈ છે.. અને પછી શરૂ થયું રૈદાસ અને કબીરનું ભક્તિ આંદોલન...

આ ભક્તિ આંદોલનનો એક છેડો રાજસ્થાનમાં મીરાબાઈ છે. બીજો સૌરાષ્ટ્રમાં છે.. અને તે છે ગંગાસતી અને પાનબાઈ!

ગંગાસતીએ પોતાની પુત્રવધુ પાનબાઈ ને ઉદ્દેશીને કહ્યું છે..કે,

જાતિ પાતી છોડી અજાતિ થાવું ને
કાઢવો વર્ણ વિકાર રે,
જાતિ ને ભ્રાંતિ નહીં હરિ કેરા દેશમાં
એવી રીતે રહેવું નિર્માન રે..

સીધો ને સરળ અર્થ છે.. જાતિ થી મુક્તિ મેળવી જાતિ નો વિનાશ કરવો... વેદોમાં દર્શાવેલ વર્ણવ્યવસ્થા ત્યાગવી.. જાતિ એ ભ્રમણા છે.. કબીર અને રૈદાસ ના અમર દેશ અને બેગમપુરા જેવા જાતિવિહિન નિર્વાણ નગરમાં વાસ કરવો..

લોકો તમને આધ્યાત્મ સમજાવે તો કબીરના અમરદેશ અને બેગમપુરાનો વાસ્તવિક અર્થ સમજાવી દેવો.. ગંગાસતી, પાનબાઈ, અને મીરાંબાઈની કથાઓમાં સામ્યતા એ છે કે, તે તમામ રાજપૂતાણી હતા. ભક્તિમય જીવન પસાર કરતા હતાં. તેમ છતાંય તેમના પરિવાર જનો તેમના પર અસહ્ય ત્રાસ ગુજારતાં.. તર્ક કરો ભક્તિમય જીવન પસાર કરતી ઘરની કુલવધુઓ કયા પરિવારને નાપસંદ હોય?

દુર્ભાગ્ય છે કે, આ દેશનો ઈતિહાસ રાજ પુરોહિતો, રાજ દીવાનો, રાજ કવિઓએ લખ્યો છે. ચામડું ચુંથતા, માથે મેલું ઉપાડનાર, ઢોર ચરાવવા વાળા, ખેતમજૂરી કરતા, હુન્નર અજમાવી, જાત જાત ના કસબ કરી પેટિયું રળનાર મહેનતું લોકોએ આ દેશનો ઈતિહાસ નથી લખ્યો..નહિ તો સત્ય ખૂબ જુદું હોત..

અને છેલ્લે! પાનબાઈ જવાબ આપે છે! જેને હું લાસ્ટ પંચ મારવામાં ઉપયોગ કરું છું!

છુટ્ટા છુટ્ટા તીર મુને મારો ના બાઈજી!

- વિજય મકવાણા

बहूजन नायक रविदासजी को सिफँ संत कहना उचित नही है ..

By Jigar Shyamlan ||  31 January 2018

बहूजन नायक रविदासजी को सिफँ संत कहना उचित नही है।

मेरे द्रष्टिकोण से रविदासजी क्रान्तिकारी थे, और उन्होने समाज मे फैले हूये पाखंड और मनुवाद को खूल्लम खूल्ला चेतावनी दी थी, वोह भी अपनी कलम से।

उन्होने अपनी कलम से सिफँ धमँ के नाम पर चल रहे पाखंड पर ही प्रहार नही किया था बल्कि मनुवाद को पूरा ही धो डाला था।

रविदासजी के जीवन में काफी हद तक मनुवादी कहानीयां जोडी गई। यह एक साजिश ही थी जिसके तहत रविदासजी को मनुवादी परंपरा के अनुसार सिफँ और सिफँ ऐसा संत बनाये रखा जिनको पुजा जाये।

वैसे भी मनुवादीयोने यही तो किया है। जिन जिनसे खतरा लगा उनको पूजनीय बना दीया गया। ता कि लोग उनकी भक्ति में ही लीन हो जाये।

उनकी कुछ रचनाए ही देख लिजीये.....

(1). ब्राह्मण मत पूजिये जो होवे गुण हीन।
पूजिये चरण चांडाल के जो होवै गुणप्रविन।।
(2). राम न जानू, न भक्त कहाऊं, सेवा करूँ न दासा।
योग, यज्ञ, गुण कछु न जानू, तातै रहूं उजासा ।।
(3) ऐसा चाहू राज मैं, जहाँ मिले सबन को अन्न। छोट बड़ो सब सम बसै, रैदास रहे प्रसन्न ।।

यह आंदोलन था बहूजन महानायक रविदासजी और सभी संतो ओर महापुरषो का जिसको आगे जाके दुश्मनो ने खत्म किया और भक्ति का रंग दिया।

माथे तीलक हाथ जप माला जग ठगने कु स्वांग बनाया....

By Vishal Sonara || 31 January 2018

 "माथे तीलक हाथ जप माला जग ठगने कु स्वांग बनाया." 

 - सद्गुरु रविदास जी महाराज 

शिरोमणी श्री रविदास जी कहते है कि, “कोई व्यक्ति जिसने माथे पर तिलक लगाया है और हाथ में माला जप रहा है उसने समाज को ठगने के लिए ढोंग रचाया है, वह ठग है.”

इस प्रकार अपनी सभी रचनाओ मे उन्होने पाखंड और आडंबरो को आडे हाथ लिया था. माथे का तिलक और हाथ मे माला केवल पाखण्ड का चिह्न और चोर बाजारी है. इस प्रकार का दिखावा समाज को धोखा देने का साचन मात्र है और कुछ नही.

दुख कि बात ये है की आजकल हम देखते है कि खुद रविदास जी महाराज की माथे तिलक और गले मे माला डाले फोटो फैलाई जा रही है. और साथ मे उनके जिवन के बारे मे गलत कहानीया फैलाई जा रही है ,वैग्यानीक दृष्टीकोण से जिसका कोइ मोल नही है. 

रविदास जी महाराज एक क्रांतिकारी व्यक्ती थे और उन्हे गौतम बुद्ध की ही तरह बहुजन समाज के एक पथदर्शक की तरह देखना चाहिए. चमत्कारो को उनसे जोड कर उनके विचारो की महानता को हमे कम नही करना चाहिए. उनके लिए राम का मतलब था मनुष्य मात्र मे बसा जीव था, जीसे वो अपनी बानी मे भी बहोत बार कह चुके है की मेरे लिए राम का मतलब दशरथ का पुत्र नही है पर वो है जो पुरी दुनीया मे समाया हुआ मानविय तत्व है.

हमारे देश मे पाखंडीयों की अनोखी परंपरा रही है किसी भी महान विचारधारा को खत्म करने के लिए पहले वो लोग उनसे मुकाबला करते है पर बाद मे पता चल जाए की इस विचारधारा के सामने वो हार सकते है तो उन्हे बाद मे उस महान विचारधारा का गुनगान गाने मे लग जाते है. गुनगान गाते गाते वो लोग चमत्कार और अवैग्यानीक बातो को फैलाते रहते है और लोगो के दिमाग मे भरते रहते है. और बाद मे विचारधारा के मुल विचारो को खत्म कर दिया जाता है. ये ही संत रविदार , कबीर और बहोत से संतो के साथ किया गया है.

आज हम देख रहे है की आरएसएस और कोंग्रेस के लोग आंबेडकर की भक्ति मे लगे हुए है और उनको पुजने का दिखावा कर रहे है. ये वो ही पाखंडी लोग है जो इस प्रकार विचारधारा को खत्म करने का काम करते है. ये उनका मनुवाद ही है और तरीका भी पुराना है सिर्फ हमे समजना होगा.

हमे SC ST OBC समाज के महानतम विचारको के सच को जानना होगा. चमत्कारो को ज्यादा भाव न दिये बीना मुल विचारो को उजागर करना होगा तभी लोगो के दिमाग से अग्यानता का जो अंधकार है वो दुर होगा.

संत रविदास जी के क्रांतिकारी विचारो को घर घर तक पहुंचा कर उन के बारे मे फैलाए जा रहे चमत्कारो को नकार कर ही हम उन्हे सच्ची श्रद्धांजली दे सकते है.

महान संत शिरोमणी श्री रविदास जी के पावन जन्मदिवस पर आपको और आपके परिवार के सभी सदस्य को मेरी तरफ से बधाई एवं हार्दिक शुभकामनायें .

- विशाल सोनारा

સંતોની વિચારધારામાં પણ કન્ફયુઝન.....!!!!!!!!

ભારત સંતોની ભુમિ તરીકે ઓળખાય છે.. તો પણ અનેક બદીઓ જોવા મળે છે. જેમાં આભડછેટ સૌથી મોટી અને કલંકરૂપ બદી છે. એક વસ્તુ માકઁ કરવા જેવી છે... જ્યાં કહેવાતા સંતો કે ભકતો વધુ પાક્યા તે પ્રદેશમાં આભડછેટ વધુ છે.
ગુજરાતનું સૌરાષ્ટ્ર સંતો ભક્તોની ભુમિ કહેવાય છે. ત્યાં આભડછેટનું પ્રમાણ ગુજરાતમાં સૌથી વધુ છે. બીજા નંબરે કચ્છ.., પછી ઉત્તર ગુજરાત.
ખરા અથઁમા કહીએ તો આ સંતોએ જ રેશનાલીઝમની પથારી ફેરવી નાખી છે. આજે સમાજમાં જડ બની ગયેલી અંઘશ્રધ્ધા અને ઈશ્વરપુજાનો ફેલાવો કરવામાં આ સંતોનો ફાળો સવિશેષ છે.
આંગળીના વેઢે ગણી શકાય તેટલાને બાદ કરતા બાકીના બધાય સંતો કે ભક્તો ઈશ્વર અને ભગવાનનાં પરચાઓ તથા લીલાઓમાં જ રચ્યા પચ્યા રહ્યા...તેને સમઁથન આપતા રહ્યા.
નરસિંહ મહેતા અને મીંરાબાઈ આ બન્નેના ભક્તિગીતો, રચનાઓ, ભજનો જોઈયે તો તેમાં વણઁવેલી વાતો બસ કોરી કલ્પનાઓ અને અંધશ્રધ્ધા પોષક લાગે છે. કારણ પોતાની રચનાઓમાં અંધશ્રધ્ધાને પોષવામાં આ બન્ને સંતોએ કંઈ બાકી રાખ્યુ નથી..
ગોપનાથ મંદિરમા કૃષ્ણ રાસલીલા જોવા મશાલ પકડી ઊભેલ નરસૈયો ભાન ભુલી પોતાનો અડધો હાથય બાળી નાખે... અને તે ભગવાન બળી ગયેલ હાથને સજઁરી કરી ફરી સરખો કરી આપે.
ઝેરના પ્યાલા અમૃત બનાવે તે મીંરાનો પ્રસંગ હોય. પ્યાલામાં ખરેખર ઝેર હતુ કે પાણી એ તો પુરાવાનો વિષય કહેવાય. બન્ને પ્રસંગોમાં સત્ય શું એ તો તેઓ જ જાણે.. આ બે સિવાય આ બન્ને સંતો કમ ભક્તો ના જીવનમાં એવા કેટલાય પ્રસંગો છે જે સીધા જ ઈશ્વર ચમત્કાર સાથે સંકળાયેલ છે અને અંધશ્રધ્ધાને પોષતા રહ્યા છે.
પછાત સમાજમાં પણ કેટલાક સંતો થયા. કબીર, રોહીદાસ, ચોખામેલા etc મોટાભાગે સંતોની વિચારસરણીમાં ચોખ્ખો ભેદ દેખાય છે.
1. કારણ એક ઈશ્વરનું ભરપુર સમઁથન કરે તો બીજા ઈશ્વરની માન્યતાનો છેદ ઉડાવે..
2. એક મુતિઁપુજાને જબરજસ્ત સમથઁન આપે તો બીજા મુતિઁપુજાને મુખઁતાપુણઁ ગણાવે...
3. એક ધામિઁકવિધીઓને યોગ્ય ગણાવે તો બીજા તેને પાખંડ કહી ટીકા કરે....
એટલે બસ.. કન્ફયુઝન.... કન્ફયુઝન..... કન્ફયુઝન
- જિગર શ્યામલન

Facebook Post :-

बुद्ध की भांति संत रविदास भी अनुभूति कर के समाज सेवक बने : दिपक सोलंकी

मध्यकालिन भारत में धार्मिक शिक्षा के कई स्कुल थे जिसमे गुरू से शिक्षा लेके कई लोग संत बने जैसे वैष्णवभक्ति स्कुल के रामानुज, उनके शिष्य रामानंद थे रामानंद से शिक्षा पाके कई लोग संत बने परंतु रविदास ऐसे कोई भी स्कुल के शिष्य नहीं थे क्यों की भक्ति काल में कीसि शुद्र को शिक्षा का अधिकार नहीं था ईस लीऐ वे स्वयं अपने गुरु थे बुद्ध की भांति दर्द की अनुभूति कर के ऐक संत धार्मिक गुरु और समाज सेवक बने,  शिक्षा के सबंध में उनका ऐक दोहा है।

चल मन हरि चटशाल पढ़ाउ ।।

गुरु की साटी ग्यान का अक्षर, बिसरै तो सहज समाधि लगाउँ।।

अर्थात हे मन ! चल, तुझे पाठशाला में पढ़ाउँगा जहॉं गुरु का सानिध्य और सम्यक बोध की प्राप्ति होगी। यदि इससे वंचित हुआ तो ध्यान-योग का सहारा लूंगा।

चूंकी सगुण भक्ति (परमात्माको ऐक आकार में देखना) के संत नहीं बन शके क्योंकी कोई शुद्र भला मंदिर और मूर्ति की पूजा करे ये पंडे कैसे सहन कर ले? और वैसे भी रविदासजी की रुचि निर्गुण भक्ति में थी।

खैर फीर भी रविदास निर्गुण भक्ति (यानि निराकार, निरंजन, अलख या फीर जिनके गुणो को परिभाषित नहीं कर शकते ऐसा) के संत बने और कंई बूराई, पाखंडो को आडे हाथ लीया और भेदभाव के खिलाफ व्यंगवाणी में पद लिखे। माद्य पूर्णिमा पर उनकी जन्म जयंत्ति पर उनको सत सत कोटी नमन।

-  दिपक सोलंकी