By Anil Shekhaliya || 06 Nov 2017
De-notified and Nomadic Tribes (DNT) ભારતની સૌથી વધુ સંવેદનશીલ અને સીમા ધરાવતા સમુદાયોમાંના એક છે. તેઓ સામાન્ય રીતે ભટકતા સમુદાયો તરીકે ઓળખાય છે કારણ કે તેઓ આજીવિકાની શોધમાં એક જગ્યાએથી બીજા સ્થળે જાય છે. તેમની ભટકતા પરંપરાને કારણે, ડીએનટી (DNT) પાસે કાયમી નિવાસસ્થાન નથી અને ખાલી જગ્યાઓ પર તેમનું જીવન જીવે છે. સતત ભટકતાને લીધે, તેઓ વિકાસના લાભો મેળવવા માટે આગળ વધતા નથી કારણ કે તેઓ સમાજના અન્ય લોકોથી આદર ન મેળવે છે જેનાથી અવિવેકી જીવનમાં પરિણમે છે. "ડિ-સૂચિત" હોવા છતાં, આ જૂથોએ ગંભીર ભેદભાવ અને બહિષ્કારનો સામનો કરવો પડ્યો છે. તેઓ હજુ પણ ઉચ્ચ જાતિના ગ્રામવાસીઓ દ્વારા સામાજિક બહારના લોકો તરીકે જોવામાં આવે છે, અનુચિત સતામણી અને પોલીસ અને અમલ અધિકારીઓ દ્વારા કલંકિત અને ભારતીય રાજ્ય દ્વારા અવગણવામાં આવે છે. લેખકો વ્યાપક જાતિ પ્રણાલીના લેન્સ દ્વારા ગુનાખોરીને જુએ છે અને તેથી ગુનાને એક વારસાગત વ્યવસાય તરીકે અર્થઘટન કરે છે. બ્રિટીશ ભારતીય સત્તાવાળાઓનો વિરોધ કરતા વિચરતી જૂથો પર નિયંત્રણ સ્થાપવાના ઉદ્દેશ સાથે, સીટીએ (CATA) 1871 ને દેખીતી રીતે "જન્મ ગુનેગારો" તરીકે લગભગ 200 આદિજાતિ જૂથોનું લેબલ કર્યું હતું. ભારતની આઝાદી પછી, આ પાશવી કાયદો 1952 માં રદ કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ હ્યુબટીય્યુઅલ ઓફેન્ડર્સ ઍક્ટ, 1952, સાથે બદલી કરવામાં આવ્યો હતો, જે સીટીએ, 1871 ના ડે-ફેક્ટો ચાલુ રહી હતી. વસાહતી શાસન દરમિયાન વિચરતી, મોબાઈલ જૂથો, સ્થાયી થયેલી જીવન માટે અને વસાહતી વહીવટ માટે "ધમકી" તરીકે જોવામાં આવતો હતો. બ્રિટીશ શાસનએ માત્ર ગુનાખોરીનો ટેકો નહીં પરંતુ વસાહતી નવી બજાર અર્થતંત્રની રજૂઆત અને જંગલના વ્યવસાયિક શોષણ સાથેના તેમના પરંપરાગત વ્યવસાયને પણ નાશ કર્યો હતો. 70 વર્ષનાં સ્વતંત્રતા પછી પણ, સમાજ અને પોલીસ આ DNT ને ફોજદારી જાતિ તરીકે ગણતા હતા. નોમૅડિક અને ડી-નોટિફાઈડ આદિવાસીઓને બાકીના સમાજ અને પોલીસ મશીનરી દ્વારા સતત સતાવ્યા કરવામાં આવે છે. આશ્ચર્યજનક રીતે, આજે પણ, ડીએનટીના આવા અન્યાય અને શોષણને રોકવા કોઈ પણ કાયદાને જોતા નથી. ડીએનટીની બાબતોમાં; કાયદાનો અમલ એજન્સીઓ હંમેશા શાંત છે અને ક્રૂરતા સાથે તેમનો વ્યવહાર કરે છે. કાયદાના અમલીકરણમાં વધુ સંવેદનશીલતા અને જાગૃતિની જરૂર છે. જેથી તેઓ કોઇપણ પૂર્વગ્રહ અને ભેદભાવ વગર કાયદાનું પાલન કરે. તે ભારતની સિત્તેર વર્ષથી સ્વતંત્રતા છે પરંતુ હજુ પણ આ સમુદાયોને સરકાર દ્વારા ખૂબ ઉપેક્ષા કરવામાં આવી છે. બંધારણીય રક્ષકોનો અભાવ, સામાજિક કલંકકરણ અને તેમની ઓળખ સાથે જોડાયેલી ગુનાહિતતા તેમને જીવનના દરેક ચાલમાં સંવેદનશીલ રહેવાની સંભાવના કરે છે. હજુ પણ આ જૂથો વાજબી ન્યાય અને સમાન સારવાર માટે શોધે છે. વિવિધ સરકારોએ ડીએનટીના વિકાસ માટે ઘણી કમિશન અને સમિતિઓની નિમણૂક કરી છે પરંતુ તેમની હાલત એક સમાન રહી છે. ડીએનટી (DNT) ના મુદ્દાઓ હજુ પણ સંભળાતા નથી, તેથી તેમના મુદ્દાઓને ઉકેલવા માટે જાગૃતિ અને યોજના વ્યૂહરચનાઓ તૈયાર કરવા માટે વ્યાપક સમજણની જરૂર છે.
- અનિલ શેખલિયા
