રીઝર્વેશન પોલિસી ના ફાઉન્ડર અને સામાજિક ક્રાંતિ ના અગ્રદૂત : છત્રપતિ શાહુજી મહારાજ

છત્રપતિ શાહુજી મહારાજ ભારત ના એક સાચા જનનાયક અને સમાજ સુધારાવાદી ના રૂપ મા ઓળખવા માં આવે છે. તેઓ રાજા હોવા છતાં દલિત,પછાત,શોષિત વર્ગ ના કષ્ટ ને પોતાનું સમજ્યા અને હંમેશા તેને દૂર કરવા પ્રયત્નશીલ રહ્યા.તેમણે દલિત વર્ગ ના વિધાર્થીઓ ને મફત માં શિક્ષણ આપવા ની પ્રક્રિયા શરૂ કરી .તેમના શાશન દરમિયાન બાળલગ્નો પર કાયદેસરનો નો પ્રતિબંધ મુકવા માં આવ્યો.તે સમય ના રૂઢિવાદી વાતાવરણ વચ્ચે આંતરજ્ઞાતિય લગ્નો તથા વિધવા પુનઃલગ્ન ના સમર્થન માં પોતાનો અવાજ ઉઠાવ્યો. આ વાત ને લઇ ને તેમની બહુ કડક ટીકાઓ નો પણ સામનો કરવો પડ્યો.શાહુજી મહારાજ મહાત્મા જ્યોતિબા ફૂલે ના વિચારો થી ખૂબ જ પ્રભાવિત હતા.

૨૬, મી જુલાઈ ૧૯૦૨ ના દિવસે ભારત ના ઇતિહાસ માં સૌ પ્રથમ વાર છત્રપતિ શાહુજી મહારાજે તેમના રાજ્ય માં દલિતો અને પછાતો માટે ૫૦% અનામત આપવાનો ઓર્ડર કરી ને દેશ ના પછાતો,વંચિતોઅને દલિતો ની ભાગીદારી સુનિશ્ચિત કરી.

છત્રપતિ શાહુજી મહારાજે 15 જાન્યુઆરી,1919 ના પોતાના આદેશ માં કહ્યું હતું કે, "તેમના રાજ્ય માં કોઈ પણ કચેરી કે ગ્રામ પંચાયત તમામ જગ્યા એ દલિતો - આદિવાસીઓ અને પછાતો (ઓબીસી) જાતિઓ સાથે સમાનતાનો વ્યવહાર કરવામાં આવે તે સુનિશ્ચિત કરવામાં આવે.

તેમનું સ્પષ્ટ કહેવું હતું કે "આભડછેટ ને ક્યારેય પણ ચલાવી લેવામાં નહી આવે.ઉચ્ચજાતિઓ એ દલિતો ની સાથે માનવીય વ્યવહાર કરવો જ પડશે.જ્યાં સુધી મનુષ્ય ને મનુષ્ય નહી સમજવા માં આવે ત્યાં સુધી માનવ સમાજ નો સર્વે દિશાઓ માંથી વિકાસ થવો શક્ય જ નથી.

૧૫ એપ્રિલ,૧૯૨૦ ના દિવસે નાસિક માં 'ઉદોજી વિધાર્થી છાત્રાલય' ના પાયા નું શિલાન્યાસ કરતા સમયે શાહુજી મહારાજે કહ્યું હતું કે "જાતિવાદ નો અંત ખૂબ જ જરૂરી છે,જાતિવાદ ને સમર્થન આપવું એક અપરાધ છે.આપણા સમાજ ની પ્રગતિ માં સૌથી મોટી અડચણ હોય તો તે જાતિવાદ છે.જાતિ મુજબ ના સંગઠનો ના અંગત સ્વાર્થ હોય છે.નિશ્ચિત રૂપ થી આવા સંગઠનો એ પોતાની શક્તિ નો ઉપયોગ જાતિવાદ ને ખત્મ કરવા માટે કરવો જોઈએ."

છત્રપતિ શાહુ મહારાજે કોલ્હાપુર સ્ટેટ ની નગરપાલિકા ની ચૂંટણી માં અછૂતો માટે પણ સીટો રિઝર્વેશન રાખેલી હતી.આ ભારત ના ઇતિહાસ માં પ્રથમવાર બન્યું હતું કે,નગરપાલિકા ના અધ્યક્ષ અશ્પૃશ્ય જાતિ નો ચૂંટાઈ ને આવ્યો હતો.તેમણે હંમેશા બધા લોકો ને સમાનતા ની નજરે થી જ જોયા હતા. શાહુજી મહારાજે એ.સી./એસટી.ઓબીસી ના વિધાર્થીઓ માટે અલગ થી ખોલાયેલા છાત્રવાસો ને બંધ કરાવી , તેઓ ને સવર્ણ વિધાર્થીઓ ની સાથે બધા માટે એક સાથે અભ્યાસ કરવાની વ્યવસ્થા અમલ માં લાવ્યા હતા.

ડો.બાબાસાહેબ આંબેડકર ને વિદેશ માં મોકલવા માટે પણ તેમણે જ તમામ પ્રકાર ની મહત્વ ની ભૂમિકા ભજવેલી હતી.પોતે કોલ્હાપુર સ્ટેટ હોવા છતાં ડો.બાબાસાહેબ ની તીક્ષ્ણ બુદ્ધિ પ્રતિભા ની તેમને જાણ થઈ તો તેઓ સામે થી ચાલી ને ડો.આંબેડકર સાહેબ ના ઘરનું સરનામું શોધી ને તેમને મળવા પરેલ ની ચાલી માં ગયેલા. અને કોઈ પણ પ્રકાર ની સહાયતા ની જરૂર હોય તો આપવા તત્પરતા દાખવેલી હતી.શાહુજી મહારાજે ડો.બાબાસાહેબ આંબેડકર ને મુકનાયક વર્તમાનપત્ર પ્રકાશિત કરવા માં પણ સહાયતા કરેલી.સદીઓ થી જેઓ ને બોલવા ચાલવા નો હક ન હતો તેમને છત્રપતિ શાહુજી મહારાજ ના શાશન માં બોલવા ની અને વિચારો ને અભિવ્યક્ત કરવાની સ્વતંત્રતા આપવા માં આવેલી. તેમના શાશન માં જ તેમને વિધવા પુનઃવિવાહ ને કાયદેસર ની માન્યતા બક્ષી હતી.

આજ ના દિવસે છત્રપતિ શાહુજી મહારાજ નું નિધન ૬ ઠ્ઠી, મેં ૧૯૨૨ માં મુંબઈ માં થયું,ભારત ના ઇતિહાસ માં સામાજિક ક્રાંતિ ના અગ્રદૂત તરીકે હંમેશા તેમને યાદ રાખવા માં આવશે.

-- સંજય સુમેસરા 

सुर को पकड के रखो, भटको मत : अरुण पटेल

सरकारी स्कुलो के गिरते स्तर और करोडो दलित स्टुडन्ट्स को सही तालीम न दे पाने की नाकामी को एक दो बच्चो को टोप कराकर छुपाया जा रहा है।

हमे एक दो को टोप नही कराना है, सारे दलितो को, पिछडो को, आदिवासी व मुसलमानो को शिक्षा के समान अवसर मिले उस पर ध्यान देना है।

याद रहे, ऐश्वर्या और सुस्मिता को विश्व सुंदरी का खिताब दे कर विदेशीओ ने भारत से कोस्मेटिक्स और ब्युटि प्रोडक्ट्स का अरबो का धंधा कर लिया। अब धंधा जम गया तो दुसरे देशो से विश्व सुंदरिया बनायेंगे! उसी टेकनीक को युज किया जा रहा है।

बडे ही शातिर और कमीने लोग है ये। मतलब के बगैर कुछ भी नही करते है ये लोग। अनुसुचित जाति के लोगो मे भ्रम फैलाया जा रहा है कि वे पढाई मे सब से बेस्ट है, जब कि वास्तविकता यह है कि सही तालीम के अभाव मे करोडो बच्चे अच्छी शिक्षा से वंचित है।

वर्ना वो दिन कंहा कि मियां के पांव में जुती??

सुर को पकड के रखो। भटको मत।

~ अरुण पटेल

Facebook Post :-

શોષણની વ્યવસ્થા અમરતા પ્રાપ્ત કરતી જાય છે : વિજય મકવાણા

ગામડાંમાં રહેલી જાતિગત વિષમતાઓ, અપૂરતાં રોજગાર ને કારણે દ્વેષમય વાતાવરણ તજી ઉજ્જવળ ભવિષ્યની કામના લઇને એક અભણ પરિવાર બહાર નિકળે છે. શહેરમાં આવે છે. શહેર તો એનાથીય મોટી શોષણની વ્યવસ્થા છે. શહેરના એક અવાવરું ખૂણે તે ઝૂંપડું બાંધી નિવાસ કરે છે. એક પછી એક ઝૂંપડાંઓ બનતા રહે છે. ઝૂંપડપટ્ટી બનતી જાય છે. જેમ જેમ મોટી થતી જાય છે. નરક બનતી જાય છે. ન સડક છે, ન પાણીના નિકાલની વ્યવસ્થા વરસાદમાં તો ભયંકર હાલત બની જાય છે. ચડિયાતું નરક! આવામાં શહેરના પ્રતિભાશાળી, વગદાર નેતા ત્યાં પહોંચી જાય છે. તેઓ સમજાવે છે કે, તમે લોકોએ સરકારી જમીન પર ગેરકાયદે કબજો કર્યો છે. મોટી મોટી માંગણીઓ કરશો, દેકારો કરશો તો સરકાર ઝૂંપડપટ્ટી તોડી નાખશે. હાલ ચૂંટણીકાર્ડ, રેશનકાર્ડ અહીંનું કરાવી લો! એજન્ટો ની લાઇન લાગશે. હજાર થી પાંચહજાર પડાવી રેશનકાર્ડ ચૂંટણીકાર્ડનો ધંધો ચલાવાશે! ફરી કોઇ આવશે વીજળીના થાંભલાના માટે બસ્સો-બસ્સો ઉઘરાવી જશે! તો કોઇ મહાપુરુષ આવી સરકારી જાજરું ના પૈસા તડફડાવી જશે. ક્યારેક ચૂંટણીના પડઘમ વાગે તો પેલાં વગદાર નેતાં 'ઘરના ઘર'' ની રુપાળી સ્કીમ-યોજના બતાવી..ટોળેટોળાં છકડાં-ટ્રેક્ટર ભરી તેમને જુદી જુદી સભાઓમાં લઇ જશે. તેઓ ના નથી પાડી શકતાં કેમ કે, એ લોકો વિવશ છે. એક દસ*દસ ની ઝૂંપડી બચાવવા ગરીબ કેટલીય સભાઓ ભરી દે છે. અને એક દિવસ ગંદી ઝૂંપડીમાં ગરીબી ખાંસતી ખાંસતી દમ તોડે છે અને પેલી બાજું શોષણની વ્યવસ્થા અમરતા પ્રાપ્ત કરતી જાય છે.

-વિજય મકવાણા

Facebook Post :-

तर्क ही ज्ञान की चाबी है : संजय पटेल

जो लोग ये कहते हैं ईश्वर तर्क के परे हैं वो लोग बड़े ही धूर्त है | विश्व में कोई भी चीज तर्क के परे नहीं हो सकती | ऐसा कहकर वो लोग अपनी सड़ी गली दकियानूसी और मूर्खतापूर्ण बातों को सही ठहराना चाहते हैं और उन पर पर्दा डालना चाहते हैं |

ऐसे लोगो को भय होता है अगर लोग सोचने लगे तो हमारी दुकानदारी कैसे चलेगी |

ऐसे लोगो को भय होता है अगर लोग तर्क करने लगें तो हमारी बकवासो को कौन सुनेगा |

ऐसे लोगो को भय होता है अगर लोग तर्क करने लगे तो हमारा पेट कैसे पलेगा |

ऐसे लोगो को भय होता है कि अगर लोग तर्क करने लगे तो हमारा सदियों से चला आ रहा शासन कैसे बचेगा |

ऐसे लोगो का हरसंभव प्रयास होता है कि लोग मूर्ख ही बने रहें ताकि उनका और उनकी पीढियों का भविष्य सुरक्षित रह सके |

ऐसे लोग इस तरह की बात करके अपने लिए सामाजिक सुरक्षा चाहते हैं ताकि कभी उन पर कोई सामूहिक संकट आये तो ऐसे मूर्ख लोगो का समूह ईश्वर के नाम पर उनके लिए ढाल का काम कर सके और अगर जन धन की हानि हो तो उसको ये मूर्ख लोग झेले और वो सुरक्षित रहकर अपना व्यापार चलाते रहें | इसलिए ऐसे धोखेबाज लोगो से बचे और हर चीज पर तर्क करना सीखें |

तर्क ही वो चाबी हैं जो सत्य और असत्य का ताला खोलती है |

तर्क से ही अज्ञानता का अँधेरा ख़त्म होता है और ज्ञान का सवेरा होता है |

- संजय पटेल

Facebook Post : -

રિવાજોનું પાલન કરીયે પણ કુરિવાજો ના બનવા દઇએ : દિનેશ મકવાણા

By Dinesh Makwana  

અમિતાભ બચ્ચન ની જાહેરાત

દીકરા દીકરી સરખે ભાગે મિલકતમાં ભાગીદાર..

અેશ્વર્યા રાય જ્યારે પ્રેગનન્ટ હતી ત્યારે આ બચ્ચન સાહેબે એવી ઇચ્છા પ્રગટ કરેલી કે પુત્ર પેદા થાય. નારી સંગઠનોએ જ્યારે વિરોધ નોધાવ્યો ત્યારે બચ્ચન સાહેબે કહેવું પડ્યું કે હુ દીકરા કે દીકરી મા કોઇ તફાવત સમજતો નથી. તે સમયે પેપરમાં બચ્ચન ને ઉતર પ્રદેશની માનસિકતા ધરાવતી વ્યકિત તરીકે ચિતરવામાં આવી હતી.

મુળ આ સમાચાર મા એક વાત જરુર સમજવાની છે. હિન્દી ભાષી રાજ્યોમાં આજે પણ દહેજનું દુષણ બહુ મોટે પાયે વકરેલુ છે. બિહારમાં અેક ક્લાર્ક માટે દસ લાખ રુપિયાથી માંડીને IAS માટે સિત્તેર લાખ સુધીનુ દહેજ બોલાય છે. તેથી તે પ્રદેશોમાં લગ્ન પછી બીજી મિલકત આપવાનો રિવાજ જ નથી. કારણ કે લગ્ન સમયે જે દહેજ આપવામાં આવે છે તે દીકરીને જ આપવામાં આવે છે.

દરેક રાજ્યની સ્થિતિ અને સંજોગો જુદા જુદા છે. બાકીના રાજ્યોમાં ખાસ કરીને ગુજરાત કે મહારાષ્ટ્ર ની દલિત જાતિઓમાં દહેજ પ્રથા નથી. આપણા વડીલોએ જે નિયમ બનાવ્યા તેની પાછળ બહુ વ્યવહારિકતા જોવા મળે છે. કારણ કે દીકરી પ્રેગનન્ટ થાય ત્યાં સુધી તે તેના ઘરમાં એડજસ્ટ થઇ ગઇ હોય, તેનું ઘર મજબૂત થઇ ગયું હોય ત્યારે સિમંત વિધિ મા આપણે કરિયાવર આપીયે છે તેમાં કોઇ માગણી નથી હોતી.આની પાછળની મુળ ભાવના એ હતી કે દીકરીને બાળકના જન્મ પછી જુદું રહેવું હોય તો તે આપણા આપેલા કરિયાવરમાંથી રહી શકે છે. મુળ દીકરીને મદદ કરવાની ભાવના હતી.

સિમંત પ્રસંગ સિવાય આપણે દરેક તહેવારે દીકરીને કઇંક આપીને મદદ કરતા હોય છે. પરંતુ આ મદદ હોય ત્યાં સુધી વાંધો નથી પરંતુ જ્યારે તે જીદ મા ફેરવાય છે ત્યારે મુશ્કેલી ઉભી થાય છે.

જો સાસરી પક્ષ મજબૂત હોય અને જરુર કરતા વધારે પોતાની દીકરી કે જમાઇને આપે તેમાં કોઇને વાંધો ના હોય પરંતુ આપણા સમાજમાં પરિસ્થિતિ કરતા દેખાદેખી વધારે છે. સિમંતમાં જો ઓછું મળે તો જમાઇની કિંમત ઓછી અંકાય છે. સાસરી પણ ની સ્થિતિ કરતા જમાઇનો પ્રભાવ આમાં વધુ કામ કરતો હોય છે.

રિવાજો ને વ્યવહારિકતા થી જોવાની જરુર છે. ખોટી જિદ અને નબળી આર્થિક સ્થિતિ રિવાજોને કુરિવાજો બનાવી દે છે. બીજું જે આર્થિક રીતે નબળા છે તે નિયમમાં ફેરફાર ના કરી શકે તેથી આવા રિવાજોમાં જો સક્ષમ વ્યકિત ફેરફાર કરે તો સરવાળે સમાજને ફાયદો છે. કોઇ પણ રિવાજ કોઇ એકાદ કે બે વ્યકિત માટે નથી બન્યો હોતો. કેટલાય કહે છે દીકરીને આપવાંથી ઓછું નથી થઇ જતુ, તે વાત સાચી, પણ દેવું કરીને જો આપીયે તો દીકરાને અન્યાય કરીયે છે. રિવાજોમાં બેલેન્સ હોવું જરુરી છે. વિરોધ રિવાજો કરતા તેમાં પોતાની રીતે કરવામાં આવતા સુધારા તરફે છે.

પણ જ્યારે સાસરી પક્ષની સ્થિતિ સારી ના હોય ત્યારે રિવાજ કુરિવાજ બને છે. જમાઇને સાસરી પક્ષની સ્થિતિની ખબર હોય છે તેથી તે કેટલી અપેક્ષા રાખવી તેમને ખબર હોવી જોઇએ.

અમિતાભની આ જાહેરાત મા ઘણું બધુ કહી જાય છે. આપણે રિવાજોનું પાલન કરીયે પણ કુરિવાજો ના બનવા દઇએ.

--- દિનેશ મકવાણા (આસિસ્ટન્ટ લેબર કમિશ્નર, ભારત સરકાર.)

अमिताभ बच्चन ने अपनी पूरी प्रॉपर्टी अपने बेटे और बेटी को बराबर हिस्से में दे दी, ट्विटर उन्होंने फ़ोटो डाल कर ये सुचना दी

T 2449 - #WeAreEqual .. and #genderequality ... the picture says it all !! pic.twitter.com/QSAsmVx0Jt

— Amitabh Bachchan (@SrBachchan) March 1, 2017