ફુલનદેવી અને પદ્માવતી - વાદ વિવાદ

By Dinesh Makwana  || 16 Nov 2017

૧૯૮૭ માં શિક્ષણ સિવાયનું વાંચન શરુ કર્યુ ત્યારે મારા કાકાએ તેમનુ એક ખાનગી પુસ્તકાલય નું કાર્ડ મને આપ્યું. ૧૮ વર્ષની અણસમજુ ઉંમરે મને કયુ પુસ્તક વાંચવું તેની ખબર નહોતી. તેથી વાંચનની શરુઆત ચંબલના જુદા જુદા ડાકુઓની કથાથી કરી. સૌથી વધુ રસ મને ફુલનદેવીની કથામાં પડ્યો હતો.

ફુલનદેવી મલ્હાર જાતિમાં જન્મેલી સ્ત્રી, જેનું લગ્ન તેના કરતા ૧૫ વર્ષ વધુ ઉંમરના પુરુષ સાથે થાય છે, અત્યાચાર નો બદલો લે છે. બહાઇ હત્યાકાંડ મા તેનો હાથ છે. મધ્યપ્રદેશના મુખ્યમંત્રી સામે સમર્પણ કરીને બીજી જિંદગી પસાર કરનારી ફુલનને સમાજવાદી પાર્ટી તરફથી સાંસદની ટીકીટ મળે છે અને તે મીરપુર સીટ પરથી જીતીને લોકસભાની સભ્ય બને છે.

બહાઇ હત્યાકાંડનો બદલો લેવા શેરસિંહ રાણા આગળ આવે છે. હિન્દુ ક્ષત્રિયસભા તેને મદદ કરે છે અને તે ફુલન પર તેના દિલ્હી સ્થિત નિવાસસ્થાને ગોળી ચલાવીને તેની હત્યા કરે છે. મૃત્યુ સમયે તેની ઉંમર માત્ર  ૩૮ વર્ષ હતી. જોકે શેરસિંહ રાણાએ લખેલા પુસ્તક ‘જેલ ડાયરી’ માં તે ક્યાંય સ્વીકારતો નથી કે તેણે ફુલનની હત્યા કરી છે. માત્ર તેની પર આરોપ છે તેમ કહે છે.

૧૪/૫/૨૦૧૭ ના રોજ ચિતોડગઢ ની મુલાકાતે અમે ગયા હતા. જયા બહુચર્ચિત પદ્માવતી ફિલ્મનું શુટિંગ થયુ હતું. ઇતિહાસ પ્રમાણે રાણી પદ્માવતી સૌથી સુંદર સ્ત્રી હતી.

અલાઉદીન ખીલજી પાસે જઇને કોઇ પદ્માવતીની પ્રસંશા કરે છે તેથી તેને પામવા અને રાજ્યનો વિસ્તાર કરવા ચિતોડ પર આક્રમણ કરે છે. કહેવાતી કથા અનુસાર રતનસિંહ હારી જાય છે. ખીલજી શરત રાખે છે કે જો તે પદ્માવતી નું એક વાર દર્શન કરાવે તો તેને જીવતો છોડી દેશે. રાજપુતો પોતાની સ્ત્રીના દર્શન પરપુરુષોને કરાવતા નથી તેથી એક ઝરૂખામાં રાણીને ઉભી રાખી, નીચે પાણીમાં તેના પ્રતિબિંબ ને ખીલજી ને બતાવવામાં આવે છે. પ્રતિબિંબ મા જ ખીલજી જોઇને મુગ્ધ થઇ જાય છે. રતનસિંહ ને લઇને આગળ જાય છે અને રસ્તામાં જ તેની હત્યા કરે છે. અને પાછો પદ્મિની ને પામવા ચિતોડ પાછો ફરે છે. પદ્મિની સુધી સમાચાર પહોંચી જાય છે, તેથી તે અને મહેલની તમામ સ્ત્રીઓ અગ્નિસ્નાન કરીને પોતાના જીવનનો અંત લાવે છે.

હવે વર્તમાન મા આવીયે તો, આ ફિલ્મ ને જાણી જોઇને ચર્ચા મા રાખવાના પ્રયાસો થઇ રહ્યા હોય તેમ જણાય છે. સંજય લીલા ભણસાલી પર ચિતોડ મા હુમલો થાય છે તે સમયે કોઇને ખબર પણ નથી કે ફિલ્મ કેવી હતી. આ હુમલાની ફરિયાદ સંજય નોંધાવતા નથી. ત્યાર બાદ પુનામા શુટિંગ દરમિયાન આગ લાગે છે, કોઇ જાનહાનિ નથી, પણ બીજું ઘણું નુકસાન થાય છે. તેમાં બીજી કોઇ તપાસ કરવામાં આવતી નથી. આ ફિલ્મના ટ્રેલરને જોઇને ફિલ્મ પર પ્રતિબંધ મુકવા માટે ઘણા સંગઠનો કે સેનાઓ આગળ આવી છે.

ફુલનદેવી પર જ્યારે ફિલ્મ બની ત્યારે માત્ર ફુલનના વિરોધ સિવાય કોઇએ તેનો વિરોધ નહોતો કર્યો. ફુલનનો વિરોધ પણ માત્ર ચાર દ્રશ્ય માટે હતો જેમાં તેને નગ્ન અવસ્થામાં પાણી ભરવા મજબુર કરવામાં આવે છે તે ઉપરાંત બીજા ત્રણ રેપ સીન છે. આ એક જીવતી જાગતી આપણી વચ્ચે રહેતી સ્ત્રીને નગ્ન બતાવવામાં આવે છે ત્યારે કોઇ સંગઠન કે સેનાને તેમાં કશુ અજુગતુ ના દેખાયું, ભારતીય સંસ્ક્રુતી ના ગાણા ગાતા આ બે મોઢાળા સંગઠનોને તેમાં સ્ત્રીનું અપમાન નથી દેખાતું, ઉપરથી તે ફિલ્મને જોઇને સફળ બનાવી. ફુલન એક વાસ્તવિક સ્ત્રી હતી જ્યારે કેટલાક ઇતિહાસકારોના મતે પદ્મિની એક કાલ્પનિક પાત્ર છે, ફુલનના મૃત્યુને હજુ ૧૬ જ વર્ષ થયા છે જ્યારે પદ્મિની ૬૦૦ વર્ષ પહેલાનુ પાત્ર છે, માત્ર ગ્રંથ સિવાય આપણી પાસે કોઇ સાબિતિ નથી કે પદ્મિની હતી કે નહી, જ્યારે ફુલનને કેટલાયે જોઇ છે. બે સ્ત્રીની સરખામણી ની આવુ કેમ? આમાં પણ જાતિવાદ ખદબદતો દેખાય છે, નીચી જાતિનું કોઇ સમ્માન જ નહી, તેમની સાથી ગમે તે થઇ શકે, તેમને ગમે તે રીતે બતાવી શકાય?

પદ્માવતી ફિલ્મનો વિરોધ માત્ર અને માત્ર જાતિવાદી માનસિકતા છે.

દિનેશ મકવાણા

અજમેર ૧૬/૧૧/૨૦૧૭

વાદ -     વિચાર

વિવાદ - વિરુદ્ધ વાદ એટલે કે વિચાર

સંવાદ - સરખો વાદ, વિચાર

સેલ્ફી, વીડીયો

By Dinesh Makwana  || 09 Nov 2017

વર્ષો પહેલા સ્વામી સચ્ચિદાનંદ નું પુસ્તક ‘વિદેશ યાત્રાના પ્રેરક પ્રસંગો’ વાંચ્યું હતું. વિદેશમાં યાત્રા દરમિયાન સ્વામીને વિદેશી નાગરિકો તરફથી જે વ્યવહાર થાય છે તેના વિશે આખા પુસ્તકમાં છણાવટ કરી છે. વિદેશ જે લોકો નથી ગયા તેઓના મનમાં ઘણી અસમંજસ છે. ત્યાં કોઇ લાગણી નહી, પ્રેમ નહી, વાત કરવાનો સમય, બધુ જ કુત્રિમ. પણ ખરેખર ત્યાં એવું નથી. ત્યાં લોકોની પાસે ફાલતુ ટાઇમ નથી. તેથી આપણી પ્રજા બહુ ગેરસમજ કરતી રહેતી હોય છે.

આપણે ત્યાં Export Quality કરતા Imported quality ની કિંમત હંમેશા વધારે રહી છે. તેથી પશ્ચિમના દેશોનું આંધળું અનુકરણ થઇ રહ્યુ છે. ભાઇનુ Bro અને બહેનનું Sis થઇ ગયું છે. પપ્પા ડેડ થઇ ગયા છે મમ્મી મોમ થઇ ગઇ છે. હિન્દી ભાષી રાજ્યોમાં પત્ની ને આજે પણ શ્રીમતી કહે છે પણ નવી પેઢી પત્નીને બેબી કહેતા થઇ ગઇ છે. પરિવર્તન જરુરી છે. દરેક પેઢી પોતાના વિચારો લઇને આવતી હોય છે જેને કારણે પરિવર્તન આવતુ હોય છે.

નાના પાટેકર અને શાહીદ કપુરની ફિલ્મના અંતે લખેલું આવે છે. Every Generation has its own hero.

પરિવર્તનનો સ્વીકાર કરવો પડશે પણ પરિવર્તનના નામે આપણે આજે સંસ્કાર ભુલી રહ્યા છે.

તે પહેલા હુ સ્વામીની ઉપરના પુસ્તક ના અંત વિશે કહુ. આખા પુસ્તક મા માત્ર સ્વામીના અનુભવો છે જ્યારે છેલ્લે એક યુવાનનો અનુભવ છે.

એક ભારતીય યુવાન અમેરિકા ના કોઇ શહેરમાં એકલો રહીને નોકરી કરતો હતો. બાજુમાં એક વૃદ્ધ રહે તેને આ યુવાન રોજ સવાર સાંજ નમસ્કાર કરે. વૃદ્ધ એકલા જ હતા તેથી ક્યારેક આ યુવાન તેમની પાસે બેસે વાતો કરે. એક દિવસ આ વૃદ્ધ દેખાયા નહી તેથી પેલા યુવાનને નવાઇ લાગી. સાંજે નોકરી પર થી પાછો ફર્યા બાદ યુવાન પેલા વૃદ્ધ ને ઘેર જાય છે. વૃધ્ધ મરણ પથારીએ છે, કોઇ પાસે નથી. પેલો યુવાન તેમની પાસે બેસે છે અને તેમને બાઇબલ વાંચીને સંભળાવે છે. બે દિવસ પછી વૃદ્ધ નું મૃત્યુ થાય છે.

આપણ ત્યાં પરિવર્તનના નામે ફેશન આવી છે. હવે કોઇ પણ બનાવ બને છે કે અકસ્માત થાય છે ત્યારે તેમને મદદ કરવાને બદલે આપણે વીડીયો બનાવીને સૌથી પહેલા વોટ્સ અપ પર જુદા જુદા ગ્રુપ પર મુકીયે છીએ. એકે મોકલ્યો તો હુ રહી જઇશ તેની હરીફાઈ ચાલતી રહે છે અને આવા મેસેજ જોયા વિના કે વાંચ્યા વિના કે તે ચકાસ્યા વિના કે આ મેસેજ પહેલા કોઇએ મુક્યો છે આપણે સતત મુર્ખામીનુ પ્રદર્શન કરતા રહીયે છે. કેટલાક અકસ્માત તાજા જ બન્યાહોય છે, જો કોઇ મદદ મળે તો કશુ બચાવી શકાય પણ દરેકને વીડીયો ઉતારવો છે, પોતાના ગ્રુપ પર વધામણી ખાવી છે. નવી પેઢી કયા જઇ રહી છે. આ સંસ્કારો પર ભારતીય સંસ્કુૃતીને મહાન કહીયે છે તો ખરેખર શરમની વાત છે.

રિલાયન્સના જિયોએ ડાટ વાળી નાંખ્યો છે. ડાટાની ચિંતા જ નથી, મને લાગે છે આપણે સસ્તી ચીજવસ્તુઓને લાયક જ નથી.

ચંદ્રકાંત બક્ષી એક ઇન્ટરવ્યુ મા કહે છે. આપણે લુખુ સુકુ શા માટે ખાવું જોઇએ? તે કહે છે જે દેશમાં મોંઘવારી છે તે દેશ વધુ પ્રગતિ કરે છે. પશ્ચિમના દેશો તેથી વધુ સમૃદ્ધ છે.

આપણી સમૃદ્ધિ કેટલા મોબાઇલ ગ્રાહકો વધ્યા છે તેની પર આંકવામા આવે છે. પણ મોબાઇલ કેવી રીતે વાપરવો તેના વિશે કોઇને ખબર નથી. બસમાં કે રેલવે મા આપણે ઘાંટા પાડીને વાત કરીયે છે. બીજાની તકલીફ આપણને દેખાતી નથી.

વોટ્સ અપ રાષ્ટ્રીય સમસ્યા બનતી જાય છે. રેલવે ને નિયમ કરવો પડ્યો છે. ફરજ દરમિયાન વોટ્સ અપ પર ચેટીગ કરતા પકડાશે તો કાર્યવાહી થશે. અનલિમિટિડ ડાટાનો નો ગેરઉપયોગ દરેક કાર્યાલયમાં થઇ રહ્યો છે અને કોઇને આમાં નવાઇ લાગતી નથી.

દુરગામી પરિણામો ઘાતક દેખાઇ રહેયા છે. તે આવતી પેઢીને ખતમ કરી નાંખે તે પહેલા સાવચેતી જરુરી છે. દરેક માતા પિતા આના વિશે ગંભીરતાથી વિચારે તે બહુ જરુરી છે, નહીતર.........

દિનેશ મકવાણા

વિજયનગર રાજસ્થાન

૯/૧૧/૨૦૧૭

દેવદુત દ્રારા હત્યાકાંડ

By Dinesh Makwana  || 17 Nov 2017

Carnage by Angels

દેવદુત દ્રારા હત્યાકાંડ

પ્રકરણ ૧

IPS ની પરીક્ષા પાસ કરીને ટ્રેનિંગ પુરી કર્યા બાદ રધુ ને ACP તરીકે પોસ્ટીગ આપવામાં આવ્યુ જયા તેની ફિલ્ડ ટ્રેનિંગ આપવામાં આવી રહી હતી. સિનિયર કોન્સટેબલ તેને દરેક બાબત સમજાવી રહ્યો હતો. માણસો, વસ્તુઓ પર કેવી રીતે નજર રાખવી, લોકોના હાવભાવ કેવી રીતે પર શંકાની દષ્ટિથી જોવું. વાતવાતમાં રઘુ કોન્સટેબલ ને પુછે છે તમે પૈસા કમાઓ છો?

કોન્સટેબલ એક મિનિટ છમ્મ થઇ જાય છે અને પોતાની વાત શરુ કરે છે. સર હુ આપણા પોલિસ સ્ટેશનના વિસ્તારનો એજન્ટ હતો. દરેક ગુંડા, જુગાર ના અડ્ડા ચલાવતા માણસો પાસેથી હપતા ઉઘરાવી લાવવાનું કામ મારી પાસે હતું. દરેકનો હપતો નિશ્ચિત રકમનો હતો. હુ હપતા ઉઘરાવીને ઇન્સ્પેક્ટર મોરેને આપતો ત્યાર બાદ અમે DCP ના ત્યાં તેમનો હિસ્સો આપવા જતા. DCP ની પત્નીનો પાવર વધુ રહેતો, પૈસાનો હિસાબ તે ચેક કરતી.

એક દિવસ DCP ના ઘેર પાર્ટી રાખવામા આવી હતી. પોલિસ ખાતાના અનેબીજા નામી અનામી વ્યકિતઓ હાજર હતી. શરાબ વહેચનારા બાર ટેન્ડર પણ હાજર હતા, જે દરેક મહેમાનને જે તેમની પસંદ હોય તે બ્રાન્ડનો પેગ બનાવી આપતા. આ બાર ટેન્ડરોમાં સોનવણે નામનો બાર ટેન્ડર હાજર હતો.

થોડી વાર પછી DCP ના પત્ની સજીધજીને બહાર આવ્યા. તેમના ગળામાં એક સુંદર હાર પહેર્યો હતો. દરેક મહેમાન તેમને ઝુકી ઝુકીને અદબ આપતા હતા. સોનવણે દરેક મહેમાનને પેગ બનાવીને આપતો હતો તેવામાં તેની નજર પેલા હાર પર પડી. અચાનક તેનો શ્વાસ રુંધાતો હોય તેને લાગવા માંડ્યું. તે DCP ની પત્ની તરફ ધસી જઇનેપેલા હારને તોડીને ભાગવાનો પ્રયાસ કરે છે. પણ પકડાઇ જાય છે.પોલિસના માણસો હાજર જ હોય છે. ઇન્સ્પેક્ટર મોરે અને બીજા કોન્સટેબલ મારતા મારતા પોલિસ સ્ટેશને લઇ જાય છે. આખી રાત લોક અપ મા રાખ્યા પછી સવારે મોરે અને તેના કોન્સટેબલો તેને પુછે છે તે આમ કેમ કર્યુ?

સોનવણે પોતાની વાત શરુ કરે છે. સાહેબ હુ, મારી પત્ની અને દીકરી તેમ ત્રણ નો સુુખી સંસાર હતો.મારી પત્ની મને ખુબ પ્રેમ કરતી હતી. એક દિવસ મારા મિત્ર સાથે જુગારના અડ્ડા પર ગયો. પહેલા માત્ર સમય પસાર કરવા જતા જતા મને પણ જુગારની લત લાગી. પછી તો નોકરી પરથી સીધો જ જુગારના અડ્ડા પર જવા લાગ્યો.

પત્ની સ્કુલ ટીચર હતી. મારો પગાર જુગારના અડ્ડામાં જવા માંડ્યો. રોજ ધરમાં ઝઘડા શરુ થયા. ઘરમાંથી કેટલીય વસ્તુઓ હુ વેચી મારીને જુગાર રમવા જતો. ધીમે ધીમે જુગારના અડ્ડાનું દેવું વધવા માંડ્યું. એક દિવસ અડ્ડાના માલિકે મને ચેતવણી આપીને કહ્યુ જો ત્રણ દિવસમાં દેવું ચુકતે નહી કરવામાં આવે તો અંજામ ખરાબ આવશે.  મારી પાસે કોઇ ચારો નહોતો. મારી નજર મારી પત્ની ના હાર પર પડી. મારી પત્ની તે હારને બહુ ચાહતી હતી કારણ કે તે તેમનો ખાનદાની હાર હતો. પણ મારા મનમાં ભુત સવાર થયુ હતું. મે મારી દીકરીના ગળા પર ચપ્પુ મુકીને ધમકી આપી જો હાર નહી આપે તો તે દીકરીને મારી નાંખશે. મારી પત્ની એ રડતા રડતા મને હાર આપ્યો, તે હાર લઇને દેવું ચુકવવા માટે તેને અડ્ડાના માલિકે આપી દીધો. આ બાજુ મારી પત્ની આઘાત સહન ના કરી શકી અને તેણે પોતાના શરીર પર કેરોસીન છાંટીને પોતાની જાતને સળગાવી. કરુણ અવસ્થામાં તેને હોસ્પિટલ લઇ જવામા આવી. મને ખબર પડી, હુ દોડતો હોસ્પિટલ પહોંચ્યો જયા મારી પત્ની તેના છેલા શ્વાસ લઇ રહી હતી. પોલિસે મેજિસ્ટ્રેટને બોલાવીને તેનું મરણોતર બયાન લીધું જેમાં તેણે કહ્યુ કેરોસીનનો સ્ટવ ફાટી જતા હુ સળગી ગઇ હતી, હુ મારા પતિને હજુ પણ ખુબ પ્રેમ કરુ છુ આ બે વાક્ય કહીને તે પોતાનો શ્વાસ છોડી દે છે. સોનવણે ને ભયંકર આઘાત લાગે છે.

તે ગાંડા જેવો થઇ જાય છે, પણ તેની દીકરીના કારણે તે જીવવા મજબુર થાય છે, તમામ નકામી ટેવો છુટી જાય છે. નોકરી છુટી જતા એક હોટલમાં બાર ટેન્ડર તરીકે પોતાનું જીવન શરુ કરે છે.

હપતા રોકડમાં ચુકવી ના શકતા અડ્ડાના માલિકે તે હાર ઇન્કસ્પેકટર મોરેને આપ્યો જેણે તે હારDCP ની પત્ની ને ખુશ કરવા આપ્યો.

સાહેબ હુ મારી પત્નીને ખુબ ચાહતો હતો તેથી જ્યારે આ હાર મે ફરી જોયો ત્યારે મને મારી પત્ની યાદ આવી ગઇ, અને હુ કાબુ ગુમાવી બેઠો. તે હાર મારી પત્નીની છેલ્લી નિશાની હતી તેથી તેને ઝડપવાની કોશિશ કરી. આમ કહીને તેની વાત પુરી કરી.

કડક અને હરામી ઇન્સ્પેક્ટર મોરે અને પોલિસ સ્ટેશનના તમામ કોન્સટેબલો અવાચક થઇ ગયા. કોઇને શુ કહેવુ તે સુઝ્યુ નહી. મોરેએ તેને કહ્યુ તેઅહીથી તેના ઘેર જતો રહે.

સોનવણે તેની કથા કહીને જતા રહ્યા બાદ મને વિચાર આવ્યો કે આ કોન્સટેબલ તરીકે હવે હુ એક પણ રુપિયો નહી લઉ. તે દિવસ થી મે હરામના પૈસા લેવાનું છોડી દીધું. હવે મારા પગારમાંથી દસ ટકા રકમ ચેરિટિ પાછળ વાપરું છુ. કદાચ મારા પાપ ધોવાઈ જાય.

ACP રધુ વિચારમાં પડી જાય છે.

મહારાષ્ટ્ર ના કોલ્હાપુરમા બનેલી વાસ્તવિક  ઘટના અને પોતાના અનુભવને Y P Singh IPS એ પોતાના પુસ્તકમાં ઉતાર્યું છે. Y P Singh વિશે ફરી ક્યારેક

દિનેશ મકવાણા

અજમેર ૧૭/૧૧/૨૦૧૭

झाँसी की झलकारी

By Social Media Desk

पूरा नाम : झलकारी बाई

जाति : कोरी , बहुजन

जन्म : 22 नवम्बर 1830

मृत्यु ः 1858

जन्म स्थान : भोजला ग्राम

पिता : सदोबा सिंह कोरी

माता : जमुना देवी

विवाह : पूरन सिंह कोरी

झलकारी बाई का इतिहास :

झलकारी बाई का जन्म एक साधारण कोरी परिवार में हुआ था। वे एक साधारण सैनिक की तरह रानी लक्ष्मीबाई की सेना में शामिल हुई थी। लेकिन बाद में वह रानी लक्ष्मीबाई की विशेष सलाहकार एवं महिला सेना की सेनापति बनी और महत्वपूर्ण निर्णयों में भी भाग लेने लगी।

बगावत के समय, झाँसी के किले पर युद्ध के समय वह अपने आप को झाँसी की रानी कहते हुए लड़ी ताकि रानी लक्ष्मीबाई सुरक्षित रूप से आगे बढ़ सके.

बुन्देलखण्ड में झलकारी बाई कोरी की महानता एवं वीरता को हमेशा याद किया जाता है।

उनका जीवन और विशेष रूप से ईस्ट इंडिया कंपनी के साथ उनके लड़ने की कला को बुन्देलखण्ड ही नही बल्कि पूरा भारत हमेशा याद रखेगा। कोरी जाति के तौर पर उनकी महानता ने उत्तरी भारत में कोरी जाति के जीवन पर काफी प्रभाव डाला। बाद में कुछ समय बाद ब्रिटिशों द्वारा झलकारीबाई को फाँसी दे दी गयी थी।

उनके नाम को कोरी जाति का सम्मान और गर्व बताया जाता है। इसे देखते हुए उनके जीवन पर काफी शोध किये गये और उनके जीवन के बारे में कुछ रोचक तथ्य भी मिले। लेकिन अधिकतर समय झलकारी बाई को कोरी जाति की इतिहासिक नायिका कहा गया है।

झलकारी बाई कोरी की जीवनी –

झलकारी बाई सदोबा सिंह और जमुना देवी की बेटी थी। उनका जन्म 22 नवम्बर 1830 को झाँसी के नजदीक भोजला ग्राम में हुआ था। उनकी माता के मृत्यु के बाद, जब वह किशोर थी, तब उनके पिता ने उनका एक बेटे की तरह पालन पौषण किया, बचपन से ही वह घुड़सवारी और हथियार चलाने में माहिर थी। लेकिन उस समय की सामाजिक परिस्थितियों को देखते हुए, झलकारी बाई प्रारंभिक शिक्षा नहीं ले सकीं। लेकिन एक योद्धा की तरह झलकारी बाई ने काफी प्रशिक्षण प्राप्त किया था।

झलकारीबाई को रानी लक्ष्मीबाई के समान माना जाता है। उन्होंने एक तोपची सैनिक पूरन सिंह से विवाह किया था। जो रानी लक्ष्मीबाई के ही तोपखाने की रखवाली किया करते थे, पूरन सिंह कोरी ने ही झलकारीबाई को रानी लक्ष्मीबाई से मिलवाया था।बाद में झलकारी बाई भी रानी लक्ष्मीबाई की सेना में शामिल हो गयी थी। सेना में शामिल होने के बाद झलकारीबाई ने युद्ध से सम्बंधित अभ्यास ग्रहण किया और एक कुशल सैनिक बनी।

1857 के विद्रोह के समय जनरल रोज ने अपनी विशाल सेना के साथ 23 मार्च 1858 को झाँसी पर आक्रमण किया। रानी ने वीरतापूर्वक अपने 5000 के सैन्य दल से उस विशाल सेना का सामना किया। रानी कालपी में पेशवा द्वारा सहायता की प्रतीक्षा कर रही थी ,लेकिन उन्हें कोई सहायता नहीं मिल सकी क्योकि तात्या टोपे जनरल रोज से पराजित हो चुके थे।

जल्द ही अंग्रेज फ़ौज झाँसी में घुस गयी थी और रानी अपनी झाँसी को बचाने के लिए जी जान से लड़ रही थी। तभी झलकारीबाई ने रानी लक्ष्मीबाई के प्राणों को बचाने के लिये खुद को रानी बताते हुए लड़ने का फैसला किया, इस तरह झलकारीबाई ने पूरी अंग्रेजी सेना को अपनी तरफ आकर्षित कर रखा था। ताकि दूसरी तरफ से रानी लक्ष्मीबाई सुरक्षित बाहर निकाल सके।

इस तरह झलकारीबाई खुद को रानी बताते हुए लडती रही और जनरल रोज की सेना भी झलकारीबाई को ही रानी समझकर उन पर प्रहार करती रही, लेकिन दिन के अंत में उन्हें पता चल गया था की वह रानी नही है।

झलकारीबाई की प्रसिद्धि :

1951 में वी. एल. वर्मा द्वारा रचित उपन्यास झाँसी की रानी में उनका उल्लेख किया गया है। वर्मा ने अपने उपन्यास में झलकारीबाई कोरी को विशेष स्थान दिया है। उन्होंने अपने उपन्यास में झलकारीबाई को कोरियन और रानी लक्ष्मीबाई के सैन्य दल की साधारण महिला सैनिक बताया है।

एक और उपन्यास में हमें झलकारीबाई का उल्लेख दिखाई देता है।

जो रामचन्द्र हेरन द्वारा लिखा गया था, उस उपन्यास का नाम माटी था। हेरन ने झलकारीबाई को “उदात्त और वीर शहीद” कहा है।

झलकारीबाई कोरी का पहला आत्मचरित्र 1964 में भवानी शंकर विशारद द्वारा लिखा गया था। भवानी शंकर ने उनका आत्मचरित्र का लेखन वर्मा के उपन्यास और झलकारी बाई के जीवन पर आधारित शोध को देखते हुए किया था।

बाद में कुछ समय बाद महान जानकारो ने झलकारीबाई की तुलना रानी लक्ष्मीबाई के जीवन चरित्र से भी की।

झलकारीबाई की महानता :

कुछ ही वर्षो में भारत में झलकारीबाई की छवि में काफी प्रख्याति आई है, झलकारीबाई की कहानी को सामाजिक और राजनैतिक महत्ता दी गयी और लोगो में भी उनकी कहानी सुनाई गयी। बहुत से संस्थाओ द्वारा झलकारीबाई के मृत्यु दिन को शहीद दिवस के रूप में भी मनाया जाता है।

झलकारीबाई की महानता को देखते हुए ही उन्हें सम्मानित करने के उद्देश से पृथक बुन्देलखण्ड राज्य बनाने की मांग की गयी थी। भारत सरकार ने झलकारीबाई के नाम का पोस्ट और टेलीग्राम स्टेम्प भी जारी किया है।

भारतीय पुरातात्विक सर्वे ने अपने पंच महल के म्यूजियम में झाँसी के किले में झलकारीबाई का भी उल्लेख किया है।

भारत की सम्पूर्ण आज़ादी के सपने को पूरा करने के लिए प्राणों का बलिदान करने वाली वीरांगना झलकारीबाई का नाम अब इतिहास के काले पन्नो से बाहर आकार पूर्ण चाँद के समान चारों ओर अपनी आभा बिखेरने लगा है।

झलकारी बाई की बहादुरी को हम निम्न पंक्तियों में देख सकते है-

जा कर रण में ललकारी थी!

वह तो झाँसी की झलकारी थी!!

गोरों से लड़ना सिखा गयी!

है इतिहास में झलक रही,

वह भारत की ही नारी थी!!

દલિતોના મત કેટલા નિર્ણાયક?

By Raju Solanki  || 8 November 2017 at 15:43

કેટલાક દિવસો પહેલાં એક ગુજરાતી અખબારમાં આવેલું કે ગુજરાત વિધાનસભાની 182 બેઠકોમાંથી 60 બેઠકો પર દલિતોના મત નિર્ણાયક છે. ઘણા લોકો આ વાંચીને ગેલમાં આવી ગયા હતા. આમ પણ છેલ્લા કેટલાક સમયથી મીડીયા જાતિવાદી ધ્રૂવીકરણની નીતિના ભાગરૂપે દલિતો વિષે અતિશયોક્તિપૂર્ણ અહેવાલો છાપી રહ્યું છે. જમીની સ્તર પર સ્થિતિ સાવ જૂદી છે.

ગુજરાતમાં 47 લાખ દલિતો છે. દેશના અન્ય રાજ્યો કરતા અહીં દલિતોનું શહેરીકરણ બહુ મોટા પાયે થયું છે. એટલે લગભગ ચાલીસ ટકા દલિતો રાજ્યના પાંચ મોટા મહાનગરો અમદાવાદ, વડોદરા, સૂરત, રાજકોટ અને ભાવનગરમાં તેમ જ અન્ય નાના નગરો જેવા કે મહેસાણા, પાટણ, સુરેન્દ્રનગર, અમરેલી, જામનગરમાં વસે છે. આમ, અંદાજે 17 લાખ દલિતો શહેરોમાં વસે છે. જ્યારે ગુજરાતના 18,000 ગામડાઓમાં બાકીના ત્રીસ લાખ દલિતો વસે છે. ગુજરાતના અમદાવાદ, સાબરકાંઠા, કચ્છ અને સુરેન્દ્રનગર આ ચાર જિલ્લાઓમાં દલિતોની વસતી દસ ટકા કે તેથી વધારે છે. બાકીના જિલ્લાઓમાં સાત ટકાથી ઓછી છે.

ગામડાઓમાં વસતા દલિતોના મતો કોઈપણ વિધાનસભા વિસ્તારમાં નિર્ણાયક નથી. એટલે કે દલિતો એકલા હાથે કોઈ સીટનું ભાવિ નક્કી કરી શકતા નથી. ઘણી જગ્યાએ તો આજે પણ દલિતોના વોટ સવર્ણ જાતિઓના દબંગોના હાથમાં છે. ગામમાં બહુમતી સવર્ણ હિન્દુઓ નક્કી કરે તે પક્ષનો ઉમેદવાર જીતે છે. શહેરોમાં દલિતો કોઈ અન્ય વંચિત સમુદાય સાથે જોડાય તો એના વોટ અસરકારક બને છે. જેમ કે અમદાવાદમાં દલિતો મુસલમાનો સાથે જોડાય તો બંનેના મતો નિર્ણાયક બને છે. અગાઉ કોંગ્રેસના સમયમાં એવું બનતું હતું. અમદાવાદનો મેયર મુસ્લિમ હોય અને ડેપ્યુટી મેયર દલિત હોય તેવું સમીકરણ હતું, જેને ગોબર મંડળીએ વ્યવસ્થિત રીતે તોડ્યું હતું હુલ્લડો કરાવીને. હવે એ સમીકરણ જીવતું થાય તેમ નથી, કેમ કે કોંગ્રેસ પણ ભાજપની જેમ સોફ્ટ હિન્દુત્વ પર રમી રહી છે. કોંગ્રેસની ઢીલી નીતિને કારણે અમદાવાદમાં માત્ર દલિતોના જ નહીં મુસલમાનોના મત પણ બિન-અસરકારક બન્યા છે.

દલિતોના મત નિર્ણાયક બનાવવા હોય તો દલિતોની સાથે મુસ્લિમ મતો પણ નિર્ણાયક કઈ રીતે બને તેની વ્યૂહરચના હોવી જોઇએ. હાલ તો કોંગ્રેસ અમદાવાદ જેવા શહેરોમાં આ મુદ્દે નિષ્ફળ નીવડી છે. કોંગ્રેસ ગજા વગરની ગધાડી છે. એન્ટી ઇન્કમ્બન્સીના જુવાળ પર જીતી જાય તો ઠીક છે. બાકી, ચૂંટણીના પરિણામ પછી જ આમાં શાંતિથી વિચારી શકાશે.